Mythologies
66 theses under this subject heading
Uşak'tan derlenen efsaneler üzerine bir inceleme
Efsaneler, halkın mitolojik ve tarihî geçmişi ile bugünü arasında bir bağ oluşturdukları, kültürel unsurları günümüze taşıdıkları, halkın ortak belleğini, toplumsal bilinçaltını ve hayal gücünü yansıttıkları için titizlikle incelenmeye değer ürünlerdir. Efsanelerin, icracılar ve dinleyenler tarafından çoğunlukla gerçek, yaşanmış olaylar kabul edilmeleri bu ürünleri edebî metinler olmanın da ötesine taşımakta, folklorun önemli bir kaynağı hâline getirmektedir. Tarih boyunca birçok medeniyete kucak açmış en eski yerleşim yerlerinden biri olan, aynı zamanda köklü bir efsane anlatma geleneğine sahip Uşak ilinin efsaneleri ile ilgili henüz kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Değişen yaşam koşullarının tesiriyle efsane türünün öneminin yadsınmaya başlaması da bizi, Uşak efsaneleri üzerine çalışmaya itmiştir. Bu çalışmada Uşak ilinin Merkez ilçesi ile diğer ilçelerini ve köylerini kapsayan bir saha araştırması yapılarak halkın belleğinde ve sözlü kültürde yaşamaya devam eden efsanelerin derlenmesi, tespit edilen metinlerin -sonraki nesillere aktarımını kolaylaştırmak maksadıyla- yazıya geçirilmesi, tema ve konu bakımından sınıflandırılması ve bilimsel yöntemlere uygun olarak incelenmesi hedeflenmiştir. Uşak efsanelerini Türk halk bilimine kazandırmayı da amaçladığımız bu çalışma kapsamında Uşak iline bağlı toplam 120 yörede derleme faaliyeti yürütülmüş, 439 kaynak kişi ile görüşülüp 1417 efsane metnine ulaşılmıştır. Bu metinler; konularına göre sınıflandırılmış, efsanelerde yer alan motifler tespit edilmiş ve efsaneler işlevleri bakımından incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Uşak'ta efsane anlatma geleneğinin sürdüğü, Uşak efsanelerinin sosyokültürel alan başta olmak üzere pek çok alanda önemli işlevlerinin bulunduğu ve Uşak efsanelerinin gerek içerik gerek motif yapısı bakımından hem zengin hem renkli olduğu tespit edilmiştir.
İbrâhîm Bin Bâlî'nin Hikmet-Nâme'sindeki coğrafi unsurlar üzerine mitolojik, efsanevi ve tarihî açıdan bir inceleme
15. yüzyılda İbrâhîm bin Bâlî tarafından mesnevi nazım şekliyle yazılan, Acâ'ibü'l-mahlûkât tercümesi olan Hikmet-nâme, astronomi, astroloji, kozmoloji, coğrafya, botanik ve zooloji gibi birçok kaynaktan beslenen ansiklopedik bir eserdir. Mitoloji ve mitolojinin içinde barındırdığı türler de bu kaynaklar arasındadır. Bu çalışmada eserde geçen şehirler, ülkeler, kasabalar, dağlar, denizler, adalar, nehirler, su kaynakları ve kuyular gibi coğrafi unsurlar tespit edilerek mitolojik, tarihî ve efsanevi unsurların esere nasıl yansıdığı anlatılarak değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çalışmanın amacı coğrafi unsurlar ekseninde mitolojinin, tarihî, efsanevi unsur ve anlatıların Hikmet-nâme'ye nasıl yansıdığını göstermektir. Üç bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde mit ve mitoloji kavramlarından bahsedilerek mitolojinin Hikmet-nâme'ye nasıl yansıdığı üzerine değerlendirmelerde bulunulmuş, mitoloji ve coğrafya ilişkisi hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Hikmet-nâme'de geçen coğrafi unsurlar tespit edilerek, dünya ve Türk mitolojisine ait mitlerin, şahısların, mitolojik hayvanların ve bitkilerin esere nasıl yansıdığı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise coğrafi unsurlar çerçevesinde efsaneler ve tarihî anlatıların Hikmet-nâme'ye yansıma biçimleri incelenmiş, ulaşılan veriler beyitlerle desteklenmiştir.
Ahmedî Dîvânı'nda tarihî, efsanevî, mitolojik şahıslar ve arketipleri
Klasik Türk edebiyatının kurucularından olan Ahmedî, XIV. asır Türk edebiyatının önde gelen şairlerindendir. Şiirlerinde pek çok tarihî, efsanevi ve mitolojik unsura yer vermiştir. Bu çalışmada da Ahmedî'nin sahip olduğu zengin mitolojik birikimin, Dîvân'ında yer alan tarihî ve efsanevi şahıslar üzerine nasıl yansıdığı ve şairin muhayyilesinde nasıl şekillendiği anlatılmış ve beyitlerle örneklendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Ahmedî'nin ve yaşadığı dönemin şiir anlayışındaki mitolojik kültür birikiminin arketipleri bağlamında ortaya konması ve beyitlerle örneklendirilmesidir. İki bölüme ayrılan çalışmanın ilk bölümünde peygamberler ve kutsal kitaplarda zikredilen şahıslar maddelere ayrılarak beyitler, arketipleri bağlamında incelenmiştir. İkinci bölümde ise mitolojik ve efsanevi şahıslar yine maddelere ayrılarak arketipleri ve Ahmedî Dîvânı'na yansıma biçimleri incelenmiştir.
Anadolu sahası masal ve efsanelerinde yılan-şahmaran
İnsanlığın başlangıcından itibaren yılan, insanoğlunun yaşamında oldukça önemli bir varlık olarak yer almıştır. Bulunduğu çevreyi ve etkileşim halinde olduğu varlıkları anlamlandırmaya çalışan insanoğlu, ilkel dönemlerden itibaren yılanı diğer hayvanlardan farklı bir yere koymuştur. Dönemler birbirini etkileyerek ve birbirinin sahip olduğu kültür birikiminden yararlanarak ilerleme gösterirler. Toplumlar da geçirdikleri bir sonraki evrelere inançlarını, kültür birikimlerini, gelenek – göreneklerini, varlıklara yükledikleri anlamları… ortak bilinçleri vasıtasıyla taşırlar. İlkel dönemde insanoğlunun hayatında önemli bir yere sahip olan yılan, tek tanrılı dinler döneminde de önemli bir metafor olarak görülmüştür. Yılan, kimi dinlerde olumlu özellikler yüklenip kutsal sayılırken kimi dinlerde ise lanetli bir varlık olarak kabul edilmiştir. Düzenli deri değiştirmesi nedeniyle ölümsüz olduğuna inanılan yılan, sularla ve toprakla ilişkilendirildiği için de bereketin sembolü olarak kabul edilmiştir. Ayrıca Ay-yılan-erkek bağlamında ele alınan yılana doğurganlık vasfı da yüklenmiştir. Yılana yüklenen bu özellikler masallar ve efsaneler başta olmak üzere anlatılarda yılanın önemli bir metafor olarak yer almasında etkili olmuştur. Birçok uygarlığa ev sahipliği yapan Anadolu sahası masal ve efsaneleri incelendiğinde yılanın Türkler başta olmak üzere birçok toplumun kültür tarihinde ve yaşamının hemen hemen her alanında etken olduğu görülür. Yılanın şahı olarak bilinen Şahmaran da kültür tarihinde ve toplumların ortak bilincinde tarih boyunca önemli bir metafor olarak varlığını sürdürmüştür. Belden üst tarafı insan, belden alt tarafı ise yılan şeklinde betimlenen Şahmaran sahip olduğu fiziksel özellikler nedeniyle insanoğlu tarafından hem korkulan hem de saygı duyulan bir varlık olmuştur. Başta insanlar olmak üzere yeryüzündeki tüm canlıların dilini bildiğine ve sonsuz bilgiye sahip olduğuna inanılan Şahmaran başta efsaneler olmak üzere masallarda ve diğer anlatı türlerinde nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar gelmiştir. Anadolu'da evlere Şahmaran resimlerinin asılması, cam altı sanatı başta olmak üzere birçok sanat türünde Şahmaran motifinin kullanılması geçmişin insanoğlunun ortak bilincinde geçen zamana rağmen varlığını sürdürdüğünün en güzel kanıtıdır.
Türk halk anlatmalarında değerler eğitimi
Toplumlar, kendi değerleri ile dünya sahnesinde yer alırlar. Sahip oldukları değerleri nesilden nesile aktarmak suretiyle de kültürel kodlarının kaybolup gitmesini önlemiş olurlar. Değerler, bireyin toplumda kabul görmesini, sosyalleşmesini sağlar, yapılması gerekenler konusunda bireye rehberlik eder, toplumsal hayatı oluşturur ve korur, gelecek kuşakların yetişmesinde büyük öneme sahiptir. Bu nedenle değer eğitimi, son yıllarda sıkça gündemdedir. Türk halk anlatmaları, içlerinde zengin kültürel unsurlar barındırırlar. Her yaştan insanın eğitimi üzerinde oldukça etkilidirler. Bu nedenle halk anlatmalarının, birey ve toplum hayatında geniş yer edinmesi için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Çalışmanın amacı, nitel araştırma yöntemi olan doküman analizi tekniğini kullanarak Türk halk anlatmalarımızdan destanlar, masallar, halk hikâyeleri, efsaneler ve fıkralarda yer alan bireysel, toplumsal, yurt-millet ve din ile ilgili değerlerin tespitini yapmak ve bu anlatıların değer eğitiminde kullanılabilirliklerini irdelemektir. Çalışmanın sonucunda Türk halk anlatmalarında affetmek, cesaret, fedakârlık, iyi niyetli olmak, öz güven, vefa ve sadakat; adalet, dayanışma, misafirperverlik, saygı, sevgi, yardımlaşmak; vatanseverlik, Allah inancı gibi değerlere sıklıkla rastlanmıştır. Neticede; günümüzde artık yazıya geçirilen ve kaybolup gitmekten kurtulmuş olan Türk halk anlatmalarından, içerisinde olumsuz örnekler barındıranlar hariç tutularak olumlu örnekler içerenlerin, değer eğitiminde kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Destan, masal, halk hikâyesi, efsane, fıkra, Türk halk anlatması, değer, değer eğitimi.
İskandinav mitolojisi bağlamında Vikinglerin resim sanatına yansıması
İskandinav mitolojisi ve Viking mitolojisi, tarih boyunca insanların hayal güçlerini, inançlarını ve kültürel miraslarını yansıtan önemli bir rol oynamıştır. Bu mitolojik sistemler, kuzey Avrupa'nın tarihi ve kültürel dokusunu derinden etkilemiş ve birçok sanat eserine ilham kaynağı olmuştur. Bu tezde, İskandinav ve Viking mitolojisinin resim sanatına nasıl yansıdığına odaklanılmıştır. Bu çalışmada, resim sanatının İskandinav ve Viking mitolojisiyle olan ilişkisini incelemek için öncelikle bir dizi sanatçının eserleri ele alınmıştır. Marten Eskil Winge, Nils Blommer, Peter Nicolai Arbo, August Malmström gibi önemli sanatçıların eserleri, İskandinav mitolojisinin ve Viking efsanelerinin görsel bir temsili olarak incelenmiştir. Bu sanatçılar, mitolojik figürleri, kahramanları ve epik hikayeleri ustaca resmetmiş ve izleyiciye bu zengin kültürel mirası aktarmışlardır. Ayrıca, bu tezde runik yazıtların kullanımı ve Edda metinlerinin rolü de ele alınmıştır. Runik yazıtlar, Viking döneminde kullanılan karakteristik bir yazı sistemi olup, sanat eserlerinde sıkça görülen bir unsur olarak dikkat çekmiştir. Edda metinleri ise İskandinav mitolojisinin kaynakları olarak kabul edilen önemli eserlerdir ve sanatçılar tarafından da sıklıkla referans alınmıştır. Bu çalışmada, bu yazıtların ve metinlerin sanat eserlerindeki kullanımı incelenerek, mitolojik ve kültürel anlatıların nasıl görselleştirildiği incelenmiştir.
Osmaniye yöresinde efsane ve memoratlar
Efsaneler ve Memoratlar Türk halk edebiyatı içerisinde çok önemli yere sahip iç içe geçmiş iki türdür. Yıllarca süregelen sözlü anlatma geleneği içerisinde efsaneler ve memoratlar ile toplumun kültürel hafızası her zaman canlı tutulmuş ve sonraki nesillere bu yaşamsal izler aktarılmıştır. Toplumun belleğinde canlılığını yitirmeye başlayan bu iki sözlü gelenek unsurunun kayıt altına alınması ve sonraki nesillere aktarılması çalışmamızın temelini oluşturmuştur. Osmaniye yöresi gerek coğrafi, gerek kültürel konumu nedeniyle belleklerden silinmeye yüz tutan, yaşamsal hafıza niteliğindeki efsane ve memorat türleri açısından zenginliğini yitirmektedir. Osmaniye ve ilçelerinden derlediğimiz efsanelerin 44'ü yazılı kaynak, 5'i dijital ortam, 75'i mülakat yoluyla elde edilmiştir. 101 efsane ve 23 memorat sekiz ana başlıkta toplanmış, konu ve motif özellikleri bakımından incelenmiş, Stith Thompson'ın Motif-İndex of Folk-Literature adlı altı ciltlik eserinini tamamını inceleme imkânımız olmadığı için çeşitli kaynaklar içerisinde yer alan motif index'bölümleri incelenmiştir, bulamadığımız motiflerin başına (T) eklenmiştir. Derlediğimiz efsane ve memoratların 2 tanesi "dünyanın ve evrenin yaratılış ve yok oluş efsaneleri" bölümünde, 14'ü "mistik efsaneler", 25'i "olağanüstü varlıklar ve olağanüstü olaylarla ilgili efsaneler", 24'ü "bitkiler, ağaçlar ve hayvanlarla ilgili efsaneler", 7'si "şekil değiştirme taşa ve kuşa dönme ile ilgili efsaneler", 2'si "doğa olaylarıyla iliği efsaneler", 49'u "tarihî efsaneler", 1'i "taşıt ve araç-gereçlerle ilgili efsaneler" bölümlerinde yer almıştır.
Ilyas Arabi'nin Risale-yi İstanbul'u: Bir onaltıncı yüzyıl Osmanlı metninde mimari ve efsanenin algıları
This study investigates the perception of Istanbul's legendary past and Hagia Sophia by early modern Ottoman authors. In doing so, the main source of this study is a mid- 16th century text that is about the legends of Istanbul and the construction narrative of Hagia Sophia and written by Ali el-Arabi Ilyas. In particular, the construction narrative of Hagia Sophia has a long literary history that goes back all the way to the Byzantine era. Therefore, the purpose of this study is two-fold; the first is to diagnose certain connections of these early modern Ottoman texts with Byzantine literary traditions and medieval Islamic traditions. And secondly, by focusing on Ilyas Arabi's work, it tries to unearth the textual and conceptual convergences and divergences from within the early modern Ottoman text. Since, this study focuses on Ilyas Arabi's text, it will also pay specific attention of the historical context in which Ilyas wrote this work. Finally, it endeavours to assert and prove the development of a specific pattern of thought pertaining to Constantinopolitan legends and Hagia Sophian narrative by early modern Ottoman authors.
Kültürel aktarım bağlamında yabancılara Türkçe öğretiminde halk anlatılarından yararlanma
Yabancılara Türkçe Öğretimi son yıllarda önemi artarak devam eden bir alan hâline gelmiştir. Bu alan gerek yapılan akademik çalışmalar gerekse hayata geçirilen yöntem ve projelerle gelişme göstermektedir. Fakat yabancılara Türkçe öğretiminde çalışmaların daha çok dil bilgisi öğretimi üzerinde yoğunlaşması özellikle bu alanın önemli bir unsuru olan kültür aktarımını geri plana itmiştir. Kültürel değerlerimizin hassasiyetle korunduğu folklor (halk bilimi) ürünlerimizin ise yapılan çalışmalarda nadiren yer almasının alan için büyük bir eksiklik olduğuna kanaat getirerek alana katkı sağlama amacıyla Türk halk edebiyatı nesir türleri (halk hikâyesi, masal, destan, efsane ve fıkra) kültürel unsurlar göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Türk halk edebiyatı başlı başına bir edebi alan olmak üzere kendi içinde "Anonim Türk Halk Edebiyatı, Âşık Edebiyatı ve Dini Tasavvufi Türk Halk Edebiyatı" olarak çeşitli kollara ayrılmaktadır. Söz konusu edebiyatın mahsulleri; halkın yaşam tarzı, fikirleri, inançları, acıları, sevinçleri, gelenekleri ve görenekleri ile yoğrularak meydana gelmektedir. Bu bağlamda Türk halk edebiyatı, Türk kültürünün hassasiyetle ve şeffaflıkla yer aldığı bir hazinedir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ise kültürel aktarımın da sağlanması gerekliliği göz önüne alınarak Türk halk anlatılarından faydalanmak, dil bilgisel ve kültürel bağlamda ciddi bir materyal olma özelliği kazanmaktadır. Bu çalışmada literatür tarama ve belgesel tarama sonucu elde edilen halk anlatıları, kültürel ögeleri içermesi bakımından incelenmiş ve çalışmaya uygunluğu göz önüne alınarak belirlenmiştir. Çalışma; giriş, sonuç ve öneriler, kaynakça ve ekler dışında üç ana bölümden oluşmaktadır. Anlatıların kültürel bağlamda incelenmesi için "Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçevesi" metninde belirlenen ve dil öğretiminde aktarılması uygun görülen kültürel ögeler, Türk kültürü ve Türk sözlü geleneği içinde oluşmuş halk anlatıları temel alınarak yeniden şekillendirilmiş ve özgün bir tablo oluşturulmuştur. Alana hizmet noktasında malum tablonun sonraki benzer çalışmalarda fayda sağlayacağı beklentisiyle çalışma şekillenmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Kültürel Aktarım, Türk Halk Anlatıları, Kültürel Ögeler.
Hatay efsanelerine sembolik yaklaşım
İnsan topluluklarının birlikte yaşamaya başladığı andan itibaren sosyal paylaşımlar içine girdikleri bilinmektedir. Yaşam alanlarını ve çeşitli aletleri paylaşmak, avlanmak amacı ile başlayan bu süreç; yaşam kaygısı azalıp yerleşimler geliştikçe "kültür" denen olguyu meydana getirmiştir. Resim ve müzikle başlayan sanat alışverişi ise şiirler, mit ve destanlarla günümüze kadar gelmiştir. Bu bağlamda sözlü kültür ürünleri, toplumların ilk edebî eserleri olması bakımından önem taşımaktadır. Kültürel paylaşımları arttıkça insanlar, millet olma sürecine geçmiş ve ilk edebî ürünlerini oluşturmuştur. Mit, destan, masal gibi anlatı türlerinden biri de efsane adını taşıyan, inanç ağırlıklı ürünlerdir. Sözlü kültür ürünleri arasından efsaneler, kadim dönemlerden günümüze varlığını koruyan zengin içerikli anlatmalardır. Efsanelerin içinde "inanç" kavramıyla beslenen olağanüstü olaylar, yerler, kişiler ve çeşitli unsurlar bulunmaktadır. Efsanelerin barındırdığı konuların arka planında ise sembolik anlamlar yer almaktadır. Duyularla ifade edilemeyen kavramları somut varlıklarla temsil eden, çağrışıma dayalı imge ve işaretler sembolleri meydana getirmektedir. Semboller yalnızca insanın değil zamanın da bilinç dışı göstergeleridir. Semboller; hayatın her alanında kullanılan, insanın hayal gücü ile yaratıcılığını ortaya koyan gizli işaretler sistemi olarak sözlü kültür ürünlerinde yer almıştır. Bu ürünlerden biri de yüzyıllardır dilden dile aktarılarak varlığını sürdüren efsanelerdir. Kültür çeşitliliği oldukça zengin olan yerlerin efsaneleri de oldukça fazladır. Köklü bir tarihe ve kültürel birikime sahip olan Hatay da efsaneleri bakımından oldukça zengindir. Hatay'ın kuruluşuyla ilgili efsanelerden itibaren tabiat unsurları, bünyesinde barındırdığı Hızır, peygamberler, evliya, şeyh, dede gibi kutsal şahısları ve bu şahıslara vakfedilen alanları vs. hakkında çok sayıda efsane anlatılmaktadır. Bölgede alt gruplarıyla beraber üç semavi dinin ve farklı etnik topluluklardan insanın yaşaması burayı inanca dair anlatmalar diye adlandırılabilecek efsaneler açısından da etkilemiştir. İnanç turizminin nadide örneklerine ev sahipliği yapan Hatay'da efsaneler üzerinden sosyal, kültürel ve tarihî/mitolojik etkileşimin izlerini sürmek mümkündür. Efsanelere sembolik açıdan yaklaşmak ise toplum ve bireylerin kolektif bilincini yansıtma açısından oldukça dikkate değerdir. Bu bağlamda Hatay efsaneleri sembolik açıdan oldukça zengin motifler içermektedir. Hatay gibi kültür mozaiği olan şehirlerin kadim bellekleri vardır. Bu bellekte var olanları anlamaya çalışmak savaş, salgın ve baş döndürücü teknolojiyle sarsılan dünyada huzur, sevgi ve barışın da olabileceğini gösterecektir.
Çan yöresi efsanelerinin sosyolojik açıdan değerlendirilmesi
Bu çalışmada Çanakkale ilinin Çan ilçesine bağlı 65 köyünden derleme yöntemiyle elde edilen 38 efsanenin o yörede yaşayan insanların yaşamlarına olan etkileri ortaya konulmuştur.Beş bölümden oluşan çalışmanın;Giriş bölümünde efsanenin çeşitli tanımları yapılmış ve efsane, diğer yazın türleriyle karşılaştırılmıştır.Çan yöresinde anlatılagelen efsanelerin iletilerinden yöre insanının davranışlarını etkileyen yönleri ve içlerine sindirilmiş iletileri (mesaj) saptanmıştır. Bu değerlendirmeler yapılırken Muhsine Helimoğlu YAVUZ'un İleti Dizini (Mesaj İndeks) yöntemi kullanılmıştır. Buna göre : A ? Etik İletiler B ? Sosyolojik İletiler C ? Psikolojik İletiler D ? Ekonomik İletiler E ? Diğer İletiler olmak üzere 5 ana, 26 ara başlık altında toplam 147 ileti saptanmıştır.Bunun yanında efsanelerinin sosyolojik etkilerinin daha iyi ortaya konabilmesi için söz konusu metinler, Prof. Dr. Bilge SEYİDOĞLU'nun ?Efsanenin Toplumsal İşlevi? yöntemiyle de değerlendirerek ;1 ? Gelenek ve görenekleri koruyucu oluşlarıyla ilgili2- Efsanelerin topluma yön vermeleri ile ilgili3- Teşekkül ettikleri yere mana kazandırmalarıyla ilgili4- Koruyucu ve tedavi edici rolleriyle ilgili özellikleri belirlenmiştir. Bununla birlikte Prof. Dr. Paul MAGNARELLA'nın ?İşlev Kuramı? bağlamında efsanelerin;Ruhsal işlev ile ilgiliYaradılış ? kehanet işlevi ile ilgiliKurumsal işlevi ile ilgiliPratik (uygulama) işlevi ile ilgili olarak özellikleri de ortaya konulmuştur.Bu değerlendirmelerle Çan Yöresi efsanelerinin orada yaşayan insanların gelenek ve göreneklerini, davranışlarını; kısaca yaşamını sosyolojik yönden nasıl etkilediği ve yönlendirdiği örneklerle belirlenmiştir.
Yabancılara Türkçe öğretiminde efsane metinlerinin dinleme metni olarak B1 seviyesine uyarlanması
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanında hedef dilin yanı sıra hedef kültürün aktarımı da amaçlandığı için sıklıkla edebi metinlerden yararlanılmaktadır. Fakat kimi zaman edebi metinlerin doğrudan kullanılması hedef kitlenin içinde bulunduğu dil düzeyine uygun düşmemektedir. Bu durumda özgün metin; sadeleştirme, genişletme ve kolaylaştırma gibi çeşitli metin uyarlama tekniklerine göre düzenlenebilir. Bu çalışmada sözlü edebiyat ürünlerinden olan efsanelerimiz B1 dil seviyesine göre dinleme metni olarak uyarlanarak bu alanda ders kitabı dışında dinleme metni kaynağı oluşturmak amaçlanmıştır. Uyarlama işlemi sırasında Gazi Tömer B1 Dil Bilgisi kitabındaki dil bilgisi yapıları ve Diller İçin Avrupa Ortak Öneriler Çerçeve Metni'nin dinleme becerisi yeterlilikleri dikkate alınmıştır. Sözcüksel değiştirimlerde ise Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı Sözlüğü'ne başvurulmuştur. Ayrıca dinleme stratejileri kullanılarak metinlere yönelik dinleme öncesi, sırası ve sonrası için etkinlikler tasarlanmıştır. Metinlerin sonunda Türkçe- Türkçe sözlüğe yer verilmiştir. Uyarlanan metinler seslendirilip sosyal paylaşım ağına yüklenmiştir. Metinlerin yazılı hallerinin altında verilen karekodlarla bunlara ulaşılabilmektedir. Çalışma temel nitel araştırma desenine göre yürütülmüştür. Dinleme metni olabilecek uzunlukta, standart Türkçe ile yazılmış, içerisinde olumsuz örnekler ve argo ifadelere yer verilmeyen, ders materyali olarak kullanılmaya uygun, efsane metin türünün özelliklerini içerisinde barındıran, konuşma diline yakın on beş efsane metni seçilmiş ve üç alan uzmanına gönderilmiştir. Alan uzmanlarının dönütlerine göre içinden on tanesi belirlenerek çalışmada kullanılmaya uygun görülmüştür. Çalışmada aynı sayfa içerisinde metinlerin özgün ve uyarlanmış hallerinin yan yana bulunması yapılan değişikliklerin birebir gözlemlenebilmesi açısından önemlidir. Ayrıca metinlerin sonunda özgün metnin her bir cümlesinde yapılan değişiklikler tek tek açıklanmaktadır.
İçel efsaneleri üzerine bir araştırma
SUMMARY As we have seen that İçel area is rich in respect to oral works, we've decided to study about myths of İçel Our study consists of theoretic, investigation and written works. For the theory part we've utilized from İçel Adana, Ankarajibraries. We've mentioned the legem of İçel in the access part as we've evaluated the subject as preparing general information. We've seperatedthe Iffl legends into eight groups. Mien we were evaluating them we practised the historical, geographical coparative and sociological methods. We've mentioned the motifs of legends depending on the titles ofStith Thompson's study ealkd "Motif index of Folk LUeraiure "f hut as we couldn't see it directly we coulin' i find out the motif numbers. Afterwards, we've evaluated the legem in respect to being "holy", "true", "extraordinary" and to the motifs before Mmtiism and the motifs of Islamic term beliefs. IVe've found out ' me aadent AnotoBan dvUmdhtis' cuUurel marks, mentioned the motifs of legends and stories. We've mentioned the motif type tmmbers of legends about being flabbergasted from Soon Sakaoğlu' s written - work named " Anadom - Turk Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Katalogu ". In the conehismn part evaluating the 101 legends we' ve found out the value of İçel legends in Turkish kgmdteMng tradition, the cultural marks of İçel people, the effects of; 1. Ancient Turkish euMure 2. Mamism culture 3. The marks of ancient Anatolian emulations. For the MbHsgraphy pari we've onfy mentioned (he written - sources we had seen and used We've prepared the index according to individual and place names. We've also mentioned the author names thai are in the footnotes to the mdmduat names index.
Hamzaname (8. cilt, Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi) metin- inceleme
Bu çalışma Hamzanâmenin (8. Cilt Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma Kütüphanesi)halk edebiyatı içinde taşıdığı değerin ortaya konulmasını amaçlamıştır. Çalışma Türkedebiyatında Hamzanâmelerin kaynakları olan İslam tarihi, dinû kıssalar ve menkıbeler ileefsane ve masalar hakkında bilgi vererek başlamaktadır. Hamzanâmeler üzerine yapılançalışmaların tanıtımından sonra destan, hikayecilik ve meddâhlık geleneğindeHamzanâmelerin taşıdığı önem ortaya konulmaktadır.Tezimizin konusunu oluşturan yazmanın temin edildiği Yapı Kredi Sermet ÇifterAraştırma Kütüphanesinin yayını olan Yapı Kredi Sermet Çifter Araştırma KütüphanesiYazmalar Kataloğundaki diğer Hamzanâme yazmalarının ve konumuz olan 8. ciltHamzanâmenin tanıtımından sonra Hamzanâme metninin inceleme kısmı başlamaktadır.Hz. Hamza'nın menkıbevû hayatı 15. yüzyılda halk hikâyecileri tarafından Anadolu'da,Hamzanâme adıyla anlatılmaya başlanmıştır. Yaklaşık 50-60 cilt içinde birbirinin devamı olan150-200 hikâyeden meydana gelen Hamzanâmenin içindeki olaylar ve kahramanlıklarArabistan ve İran'da geçmekte; hikâye kahramanlarının hepsi Arap, Acem, Müslüman, kâfirve putperestlerden oluşmaktadır.Türkçe Hamzanâmeler, ilk kez 16. yüzyılda Hamzavû tarafından yazıya geçirilmiştir.Hamzavû'nin eseri zamanla daha da yayılmış, özellikle Yeniçeri Ocaklarında, sınır boyukalelerinde, kahvehanelerde el yazması kitaplardan okunmuş veya meddâhlar tarafındananlatılmıştır.Bu çalışmayla Hamzanâme ciltlerinden bir tanesinin biçim, üslûp ve içerik özellikleriortaya konulmaya çalışılmıştır. 106 varaklık eserin çeviri yazısı yapıldıktan sonra dil, üslûpözellikleri incelenmiş, eserdeki kişiler, mekân, zaman ve motifler tespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Hamza, Hamzanâme, masal, efsane, halk hikayesi
Kütahya efsaneleri
Halk Edebiyatının sözlü ürünlerinden biri olan efsane, günümüzde gerek teknolojik gelişmenin etkisiyle gerekse de insanların vakit geçirme davranışlarının değişmesiyle unutulmaya müsait hale gelmiştir. Sözlü kültür ürünü olması hasebiyle, efsanelerin unutulma riski çok daha fazladır. Özellikle, dünyanın giderek teknolojinin emri altına girmesi insanları sosyal yaşamdan koparmakta ve buna bağlı olarak eskiden bir araya gelmekte zorlanmayan insanlar şuan cenaze ve düğün merasimlerinde dahi bir araya gelememektedir. Hal böyle olunca geçmişten bize miras kalan başta efsaneler olmak üzere sözlü kültür ürünlerimizin icrası mümkün olmamaktadır. Biz bu çalışmamızda Kütahya özelinde var olan ve daha gün yüzüne çıkmayıp kayıt altına alınamamış efsaneleri gerek derleme (görüşme yöntemi) yöntemiyle, gerekse de Kütahya iliyle ilgili yazılı kaynak taraması yapmak suretiyle yazıya aktarmanın amacı içinde olduk. Kaynak şahıslardan elde edilen efsanelerin, çalışmamızın yekününü teşkil ettiğini de söylemek isteriz. Çalışmamızı Kütahya ile ona bağlı ilçe ve köylerle sınırlı tuttuk. Kütahya il sınırları dışındaki yerlerde anlatılan efsaneleri çalışmamıza dahil etmedik. Netice olarak toplam 76 tane efsane derlenmiştir. Derlediğimiz bu efsaneler altı bölümde tasnif edilmiştir. Efsaneler tek tek ele alınarak motif yapısı çıkarılmıştır. Bunun yanında kaynak şahıslardan elde edilen efsane metinlerinin ham hali korunarak çalışmamızın son bölümünde okuyucuya sunulmuştur.
Nef'i Divanı'ndaki mitolojik ve efsanevi şahıslar
Divan edebiyatında kaside önemli bir yere sahiptir. Kaside denilince ilk akla gelen 17.yy şairi Nef'i'dir. Nef'i, övgü ve yergi şairi olarak da tanınır. Nef'i, Divan'ında yer alan kasidelerinde memduhunu överken tarihi, efsanevi, mitolojik şahıslardan, İranlı şairlerden, peygamberlerden, Kur'an-ı Kerim'de adı geçen dini kişiliklerden bahsetmiştir. Çoğunluğu benzetme yoluyla olan bu şahsiyetlerde Nef'i, memduhunu tarihi, efsanevi, mitolojik şahıslarla yarıştırmıştır. Üstün gelen taraf ise her zaman memduhu olmuştur. Nef'i'nin Divan şiirindeki bir diğer önemi ise yazdığı fahriyelerdir. Bu bölümde ise Nef'i, kendini İranlı şairlerle kıyaslamıştır. Çalışmamızda bahsedilen şahıslar ve beyitler birlikte ele alınmıştır. Çalışmamızda, Nef'i Divan'ında yer alan efsanevi ve mitolojik şahısların bahsedilen özellikleriyle değerlendirilmiştir.
Kastamonu efsaneleri
Bu çalışmanın amacı, Türk kültür mirası için önemli bir merkez olan Kastamonu ve ilçelerinde sözlü gelenek yoluyla anlatıla anlatıla günümüze kadar gelmiş efsaneleri derleyerek yazıya geçirip, üzerilerinde incelemeler yaparak Halk Edebiyatı literatürüne katkı sağlamak ve bu değerleri gelecek kuşaklara aktarmaktır. Kastamonu Efsaneleri adlı bu çalışma, yöredeki halk kültürü ürünlerinden biri olan efsanelerin tespiti, konu ve fonksiyonları bakımından sınıflandırılması, incelenmesi ve motif yapılarının çıkarılmasından oluşmuştur. Bu çalışmada, kaynak taraması ve alan araştırması yöntemleri kullanılmıştır. Alan araştırması yöntemi ile efsane derlemesi yapılırken ?görüşme tekniği? kullanılmıştır. Derlenen, Kastamonu Efsaneleri 8 ana başlıkta sınıflandırılmıştır. Bu başlıklar sınıflandırılan efsaneler tasnif edilmiş ve numaralandırılmış biçimde verilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında, Kastamonu ve ilçelerinde anlatılan efsanelerin sosyal çevreye uyum sağlayarak varlıklarını sürdürdükleri görülmüştür. Ayrıca aynı efsane metninin farklı kişilerce anlatımında değişik varyantlarının da olduğu tespit edilmiştir. Bu efsane metinlerinin içinde benzer motiflerin varlığı görülmüştür.Anahtar Sözcükler: Kastamonu, Halk Kültürü, Efsane, Motif
Kars ilinde Ermeni meselesi hakkında anlatılar
Ermeni Meselesi, Türkiye Cumhuriyeti'ni yaklaşık yüz yıldır meşgul eden siyasî bir sorundur. Bu sorun tarihsel nitelikte olmasına rağmen güncelliğini korumaktadır. Ermeni meselesi, uluslararası ilişkiler ve politikalarda da belli dönemlerde gündemi belirlemektedir. Bu tarihî olayın çözüme kavuşması için farklı disiplinlerde çok sayıda çalışma yapılmıştır. Hepsi farklı bakış açıları sunan bu disiplinler içerisinde halk bilimi de halk edebiyatı ürünleri ile tarih, psikoloji, sosyoloji gibi bilimlere kaynaklık ederek, Ermeni meselesine ayrı bir pencereden bakma imkânı sağlayabilir. Bu çalışma; Kars ilinde Ermeni meselesi hakkında anlatıların alan araştırması ve literatür taraması ile tespit edilip, tasnif edilerek incelenmesine dayanmaktadır. Çalışmanın başlıca amacı, Kars ilindeki Ermeni meselesi sonucunda ortaya çıkan halk edebiyatı ürünlerini toplayarak tahlil etmek ve kalıcı hale getirerek gelecek nesillere aktarmaktır. Ayrıca çalışma; siyasî, millî ve toplumsal bir olaya temas etmektedir. Bu özelliğiyle sözlü tarih ile ilişkili olup mevzubahis sorunun daha iyi anlaşılmasına ve çözümüne katkı sağlaması bakımından farklı bakış açıları sunmaktadır. Bu araştırmada, gözlem ve görüşme yöntemleri ile literatür taraması sonucunda elde edilen bilgiler ışığında Kars ilindeki Ermeni meselesi üzerine ortaya çıkan anlatılar kayıt altına alınmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde, çalışma konusuna yönelik temel kavramlar açıklanmıştır. Birinci bölümde ise Kars'ta Ermeni meselesi üzerine tespit edilen nesir anlatılar incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, manzum anlatılar tespit edilmiş ve incelenmiştir. Üçüncü bölümde de anlatıların ortak unsurları belirlenmiş ve değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ermeni Meselesi, Kars, Ardahan, Iğdır, Halk Bilimi, Halk Anlatıları
Tarsus araplarının sözlü edebiyatı
"Tarsus Araplarının Sözlü Edebiyatı" adlı bu araştırmada Tarsus Arap Alevilerinin Arapça sözlü edebiyat geleneği ve bu geleneği oluşturan mensur, manzum ve manzum-mensur türlerin derlenip incelenmesi ve tespit edilen Arapça sözlü edebiyat ürünlerinin genel Arap halk edebiyatı geleneği içerisindeki yerinin benzerlik ve farklılıklar bakımından karşılaştırmalı değerlendirilmesi konu edilmiştir. Bu sayede halk kültürü içerisinde nesiller boyu varlığını koruyan Arapça sözlü edebiyat ürünlerini araştırma alanından derlemek, tasnif etmek, incelemek, değerlendirmek ve kayıt altına almak suretiyle bu ürünlerin yaşatılması amaçlanmıştır. Araştırma malzemesinin derlenmesi sırasında alan araştırma metodu ve bu metot dâhilinde gözlem ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. Yapı itibariyle Suriye-Lazkiye bölgesinin Arapçasını kullanan Tarsus Arap Alevilerinde Arapça, çeşitli nedenlerle gündelik hayatta etkisini yitirmiş, adeta elli yaş üzeri kişilerin kullandığı bir dil haline gelmiştir. Böyle devam ettiği sürece yakın gelecekte dil ölümünün gerçekleşmesi kaçınılmazdır. Bununla birlikte Tarsus Arap Alevileri nesilden nesile sözlü olarak aktardıkları Arapça sözlü edebiyat ürünlerinin -çoğu unutulsa da- bir kısmını muhafaza edebilmişlerdir. Özellikle ölüm ve evlilik gibi toplumun sıkça karşılaştığı durumlara dair ürettiği sözlü edebiyatın diğer sözlü edebiyat türlerine göre daha yaygın ve varyantlarıyla birlikte sayılarının daha fazla olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca Arapça sözlü edebiyat ürünlerinde kullanılan dilin, günlük hayatta kullanılan dilin aksine daha az Türkçe sözvarlığı unsuru barındırdığı ve sözlü edebiyat ürünlerinin genel olarak Arap halk edebiyatının kendine özgü yapısını muhafaza ettiği görülmüştür.
Bithynia kentlerinin kuruluşu ve kuruluş efsaneleri
Bithynia Bölgesi'nin tarihi Paleolitik Dönem'e kadar dayanmakta olup bölgenin Antik Dönem'de önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. Buna rağmen bölgenin tarihi coğrafyası hakkında hâlâ birtakım tartışmalar bulunmaktadır. Asya ve Avrupa arasında köprü görevi gören bu bölge ile ilgili ulaşılabilir en güvenilir kaynakların antik yazarların eserleri olduğu kabul edilmektedir. Bu sebeple antik yazarların bölgenin tarihi coğrafyası ile ilgili farklı fikirler sunması, modern araştırmaları arasında da fikir ayrılıkları oluşmasını sağlamaktadır. Yine de çalışmamızda bölgenin sınırlarından bahsedilirken genel olarak herkes tarafından kabul edilen sınırlar doğrultusunda hareket edilmektedir. Çalışmanın konusunu oluşturan Bithynia Bölgesi, günümüz Kocaeli, Sakarya, Düzce, Yalova illerinin tamamını; İstanbul'un Anadolu yakasını; Zonguldak ve Bolu'nun büyük bir kısmını; Ankara'nın Nallıhan, Çayırhan, Beypazarı ilçelerinin bir kısmını; Bilecik ve Bursa'nın kuzey kesimlerini içerisine almaktadır. Çalışmamızda ağırlıklı olarak Plinius'un eserinde söz edilen Bithynia kentleri arasından; Nikomedia, Nikaia, Prusias ad Olympum, Myrleia/Apameia, Prusias ad Mare/Kios, Prusias ad Hypium, Kalkhedon, Bithynion, Herakleia Pontike, Lamunia, Melangia, Dakibyza, Hadriani ad Olympum ve Prainetos antik kentleri ele alınarak bu kentlerin kuruluş efsanelerine değinilmiştir. Çalışmada antik yazarlarının eserlerinin yanında sikke tasvirlerinden, arkeolojik verilerden ve modern kaynaklardan yararlanılmıştır.
Türk mitolojisindeki "Kadın" konulu efsanelerin yüksek baskı tekniğine yönelik kompozisyon ve baskı uyarlamaları
Mitler toplumların içerisinde bulunduğu duruma göre değişiklik göstermiştir. İlk çağlarda insanlar arası iletişim kısıtlıyken zamanla yeni yöntem ve tekniklerle gelişmiştir. Bu gelişim süreci birçok efsanenin günümüze ulaşmasını sağlamıştır. Efsanelerin nerden geldiği, nasıl oluştukları, farklı kültürlerdeki benzerlik veya farklılıklarını araştıran bilim dalına mitoloji denir. Milletlerin kendine has mitolojik anlatıları bulunmaktadır. Türk mitolojisi de anlatılarıyla zengin bir alandır. Anlatıların derinine inildiğinde kadının Türk mitolojisi için ne ifade ettiği önemli bir husus olmuştur. Türk mitolojisindeki efsanelerin içerisinde kadının karakteristik yapısının ve özelliklerinin nasıl olduğu, ailede hangi konumlarda yer aldığı ve üstlendiği görevlerin ne olduğu, erkek karakterler ile arasındaki benzerlik ve farklılıklar bize Türk tarihi ve mitolojisinin kadına bakış açısını göstermektedir. Türk mitinde kadın kutsal bir varlık olarak nitelendirilmiş ve kadınsız ne devlet ne de aile işleri yürümemiştir. Kadın karakterler de erkek karakterlerin yapabildiği işleri yapabilmiş hatta onlardan da üstün geldiği zamanlar olmuştur. Bu araştırmada Türk mitolojisi ekseninde "Kadın" konulu efsaneler araştırılarak belirlenen anlatılar için disiplinler arası bir yaklaşımla yüksek baskı tekniğine yönelik kompozisyon düzenlemeleri ve baskı uygulamaları yapılmıştır.
Nedim Divanı'nda mitolojik ve efsanevi unsurlar
Eski Türk Edebiyatı sadece kalıplaşmış birkaç söylem üzerinde muhkim kalmayıp muhteviyatında fizik, kimya, matematik, geometri, astronomi, coğrafya, tarih, felsefe gibi bilim dalları ile birlikte Doğu, Batı ve Türk mitolojilerini, efsaneleri eriterek bunları estetik bir biçimde ifade etmiştir. 19.yüzyıldaki pozitivist olgu ve modern bilim öncesi, bütün dünya toplumları gibi biz de bir takım meseleleri açıklarken mitolojik ve efsanevi unsurlardan yararlanmışızdır. Bunların beslendiği kaynaklar oldukça çeşitlidir. Gerek Doğu Mitolojisi, gerek Türk mitolojisi, gerek Fars Mitolojisi, gerek Yunan mitolojisi gerekse İslamiyet ve diğer dinler ve bu dinlerin anlatılarının etrafında oluşan efsaneler bu kaynaklardandır. 18. Yüzyıl şairi Nedim'in şiirlerinde de bu unsurları görmekteyiz. Nedim de çoğu zaman memduhunu övmek için mitolojik ve efsanevi şahısları bir kıyas malzemesi olarak kullanmıştır. Bu mukayeseden ise çoğu zaman memduh galip çıkmıştır. Mitolojik ve efsanevi unsurlardan sadece şahıslara telmihte bulunmayıp diğer bazı mitolojik ve efsanevi geçmişe, anlama sahip olan hayvan ve yaratıklardan, ağaçlardan, çiçeklerden, değerli taşlardan, ve bazı nesnelerden şiirine malzeme çıkarmıştır. Çalışmamızda biz de genel anlamıyla bu unsurların bütün rivayetlerini değil de en çok öne çıkan anlatıları verdik. Kimi zaman memduh, kimi zaman sevgili, kimi zaman âşık, kimi zaman da kendi şiiri için benzetme yoluyla kullandığı bu mitolojik ve efsanevi mazmunları, telmihleri barındıran beyitleri değerlendirdik.
Gaziantep memoratları üzerine bir inceleme
Günlük hayatın içerisinde olan, günümüzde veya yakın bir zamanda vuku bulan, anlatıldığı toplumun gelenek-göreneklerini, inanç yapısını ve yaşam tarzını bünyesinde barındıran memoratlar hakkında bugüne kadar Gaziantep'te akademik bir çalışma yapılmadığı görülmektedir. Bu nedenden dolayı çalışmada ki temel amaç Gaziantep memoratları ile ilgili akademik bir çalışma ortaya koymak yönünde olmuştur. Çalışmada, memoratın ferdi bir tür olduğunu ispatlamak adına diğer sözlü anlatı türleriyle olan farklılıkları ortaya konulmaya çalışılarak Gaziantep merkezden derlenen memoratların sınıflandırılması yapılmış ve her sınıflandırma başlığı altında ise derlenen memorat metinleri verilmiştir. Çalışmanın devamında ise Gaziantep memoratlarının anlatıcısı ve icra bağlamları, Gaziantep memoratlarının dinleyicisi ve mesajının algılanışı üzerine değerlendirilmeler yapılmıştır. Gaziantep memorat metinlerinin Bağlam/İcra (Performans) merkezli kuram ve yöntemler bakımından incelenmesiyle birlikte bu incelemelerde ilk olarak metinlerin işlevsel açıdan daha sonra ise bağlamsal açıdan memoratların anlatıcı, dinleyici ve mekân boyutu değerlendirmelerde bulunularak çalışma sonuçlandırılmıştır.
Gaziantep efsaneleri inceleme-metin
Bu çalışmanın amacı Gazi Antep'te yüzyıllardır anlatıla gelen sözlü kültürel ürünlerden birisi olan efsanelerin yazılı kaynaklardan tespit edilmesi, derlenmesi ve tahlilinin yapılmasıdır. Bu tezdeki efsaneler Gazi Antep merkezi, ilçeleri ve köylerinden derlenmiş ve yazılı kaynaklardan alınmıştır. Tezimizde 101 efsane vardır. Ayrıca efsanelerin motifleri üzerine tahlil çalışmaları da yer almaktadır. Efsanelerde bulunan motifler tespit edilerek; bunların özetleri çıkarılmıştır. Bu tezde Gazi Antep'te efsaneler alanında daha önce yapılan çalışmaların ve derlemelerin niteliği üzerinde durulmuştur.