Kısa vadeli yabancı sermaye hareketlerinin ülke ekonomileri üzerindeki etkileri ve tobin vergisinin Türkiye'de uygulanabilirliği

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından başlayan küreselleşme hareketleri, 1970'li yılların başlarında Bretton Woods para sisteminin çökmesi ve Soğuk Savaş döneminin sona ermesi ile birlikte popülaritesini artırarak tüm Dünya'yı etkisi altına almıştır. Küreselleşme neticesinde sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesi, kısa vadeli sermaye hareketlerini önünü açmıştır. Bu durum küresel sermaye hareketlerinin yapısında ve hacminde önemli değişiklikler meydana getirmiştir. Aynı zamanda gelişen bilgi ve iletişim teknolojileri sonucu giderek spekülatif bir hal alan sermaye, ülkeler arasında kolayca yer değiştirmeye başlamıştır. Ekonomileri yapısal olarak bu yeni konjonktüre hazır olamayan ülke ekonomileri spekülatif sermayenin anlık giriş çıkışlarından olumsuz yönde etkilenerek krizlere sürüklenmiştir. Nitekim 1994 Meksika, 1997 Asya, 1998 Rusya, 1999 Brezilya, 2001 Arjantin'de yaşanan ekonomik krizlerin baş aktörü kısa vadeli sermaye hareketleri olarak sahnedeki yerini almıştır. Bu tür sermaye hareketlerinin neden olduğu olumsuzlukların bertaraf edilmesi için literatürde sermaye kontrolleri olarak adlandırılan birtakım öneriler bulunmaktadır. Bu önerilerden biri de Nobel ödüllü Amerikalı İktisatçı James Tobin tarafından ortaya atılan ve literatürde "Tobin Vergisi" olarak bilinen vergidir. Bu vergi dünyadaki tüm spot döviz işlemleri üzerinden düşük oranlı bir vergi alınması prensibine dayanmaktadır. Diğer taraftan Türkiye'de 1980'li yıllarda başlayan iktisadi liberalleşme süreci, 1989 yılında alınan 32 Sayılı Kararın yürürlüğe girmesiyle sermaye hareketlerinin tamamen serbest hale getirilmesi ile tamamlanmıştır. Bu karar neticesinde, Türkiye'ye önemli miktarlarda kısa dönemli yabancı sermaye giriş çıkışları olmuştur. Türkiye'ye yönelik kısa vadeli sermaye hareketleri 1994 Nisan, 2000 Kasım ve 2001 Şubat krizlerinin yaşanmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu çalışmada kısa vadeli sermaye hareketleri ile birlikte kısa vadeli sermaye hareketlerinin yavaşlatılması konusunda akla gelen ilk önerilerden biri olan Tobin vergisinin teorik çerçevesine ve bu verginin Türkiye'de uygulanabilirliğine yer verilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kısa Vadeli Sermaye Hareketleri, Ekonomik Krizler, Sermaye Kontrolleri, Tobin Vergisi