Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mâlik Ecdâr b. Hâris (İnceleme-metin)

Bu çalışma, Türk kültüründe önemli bir yere sahip olan destanların, toplumun İslamiyet'e geçişiyle birlikte evrilip tip, motif yapısı ve mitolojik özelliklerini büyük ölçüde muhafaza ederek vücuda getirdiği menȃkıb-nȃmelerden Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mȃlik Ecdȃr b. Hȃris'in transkripsiyonunu ve incelemesini ihtiva etmektedir. Destanların devamı mahiyetindeki menȃkıb-nȃmeler üsluplarının benzerliği ve birbirini haber vermeleri açısından sahanın bilim adamları tarafından bir silsileye tabi tutulmuşlardır. Genel kabul gören bu silsilenin birer unsuru olan menȃkıb-nȃmeler; Hz. Ali Cenk-nȃmeleri, Hamza-nȃme, Müseyyeb-nȃme, Ebȃ Müslim-nȃme, Battal-nȃme, Danişmend-nȃme ve Saltık-nȃme şeklinde sıralanmaktadır. Bu silsilenin bazı halkalarının eksik olduğu bilim adamlarınca dile getirilmiştir. Çalışmamızda Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mȃlik Ecdȃr b. Hȃris, söz konusu menȃkıb-nȃmelerle kıyaslanarak yeri ve önemi belirlenmiş, menȃkıb-nȃmeler işledikleri konu ve yapı olarak yeniden ele alınmış netice olarak tez konumuz olan eserin bu halkanın önemli bir boşluğunu dolduran mühim bir menȃkıb-nȃme olduğu ortaya çıkmıştır. Üç bölüm halinde tertiplenen bu çalışmanın birinci bölümünde eserin müellifi, alt bölümleri, kaynakları ve ravilerinden bahsedilmektedir. Eser hakkında en önemli meselelerden birisi müellifinin kim olduğu hakkındadır. Yazma eserin bulunduğu kütüphanenin katalog kaydında müellif olarak 1809 ölüm tarihli Şevkî b. Abdullâh geçmektedir. Eserde yer alan manzum kısımlarda da yine Şevkî mahlası düşülmüştür. Araştırmalar neticesinde Şevkî ve bu eseri hakkında kayda değer bir bilgi bulunamamıştır. Biyografik ve bibliyografik kaynaklarda geçen aynı mahlaslı şairler/nasirler derlenerek incelenmiş, verilen bilgilerden hareketle müellifin kimliği tespit edilmeye çalışılmışsa net bir bilgiye ulaşılamamıştır. Aynı mahlası kullanan şairlerin/nasirlerin eserlerinin özellikleri ve bu eserlerin dil ve üslup özellikleri Kıssa-i Mâlik Ecdâr b. Hâris ile kıyaslanarak tezimize konu olan Şevkî hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışmamızın ikinci bölümünde eserin tahlili yapılmış, dil ve anlatım özellikleri örneklerle açıklanmıştır. Son bölümde ise eserin nüsha tavsifi ve nüsha özellikleri yanında metinde dikkat çeken yazılış hususiyetleri ile metnin kuruluşunda izlenen yöntemler sıralanıp eserin transkripsiyonlu metni hazırlanmıştır. Son olarak elde edilen çıkarımlar açıklanıp özel isimler diziniyle çalışmamız tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Destan, Menakıp-nȃme, Menakıp-nâme Silsilesi, Şevkî, Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mȃlik Ecdȃr b. Hȃris.