Kukla sanatının gelişimi ve Türkiye'deki durumu

Günümüzde ulaşılabilen bilgilere ve kaynaklara göre kukla, insanlık `ilk insanların yaptıkları totemlere, şaman danslarında kullanılan maskelere, gerçekten yanılsamaya ve yanılsamadan gerçekliğe ulaştığımız bir illizyondur' (Baird, 1996, s.74.) diyerek yola çıktı. Öncelikle dinsel törenlerin tapınma nesnesi olan bu hareketli objeler, kutsal sayılarak halkın saygısını kazanırken, ortaçağa gelindiğinde cinsiyetlerini kaybederek alegorik kahramanlar ve kutsal kişilerin canlandırılmasında kullanılmışlardır. Ancak otoriteden çok halkın beğenisine boyun eğen bu kuklalar kısa sürede dinsel içeriklerinden arınarak sokaklara taşmış ve açık-seçik, kaba halleriyle insanları meydanda toplamayı başarmıştır. Her şeyden önce insanlığın ortak kültürel değerleri olduğunu kabul etmek gerekir. Bir kutsal varlığa tapınma, ondan yardım bekleme fikri insanlık tarihi kadar eskidir diye düşünülmektedir.Avrupa' da Meydanlarda toplanan halk bir yandan kendi milli kültürlerini yaratırken bir yandan da dertlerini, sorunlarını ve siyasi tepkilerini kuklaların ağzından dinlemeye başlamışlardır. Dönemin siyasetiyle ilgilenen kukla, eleştirisel oyunlar oynamaya başladıkça sanatçılar için yasaklar dönemi başlamaktadır. Yasaklar sonunda, kuklalar artık gizli saklı oynatılmaya başlanmıştır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kuklalar ciddi bir dramatik tür olarak ele alınmışlardır. O döneme dek açık hava temsillerinde kullanılan el kuklaları, opera ve operat temsillerinde kullanılan ipli kuklalar gibi kukla çeşitleri, salonlarda düzenlenen temsillerde yer almaya başlamışdır. Bu değişimle birlikte sağlanan yeni teknik olanakların da doğrultusunda, kukla uygulamaları çeşitlilik kazanmıştır. Teknik, biçim ve konu üzerine ciddi çalışmalar yapılmaya başlanırken, kukla tiyatrosu üzerine kitaplar da yayınlanmaya başlanmıştır.Yirminci yüzyıla gelindiğinde, tüm sanatlarda olduğu gibi, kuklada da bir göstergeler sisteminin varlığı fark edilmiştir. Kukla tiyatrosunun kendine özgü bir sanat dalı olarak, canlı oyuncuların tiyatrosundan farklı bir görselliğe sahip olduğu görüşü kabul edilmiştir.Çalışma betimleme yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Dünyada kukla sanatının gelişimi ve bu süreç içinde yarattığı önemli karakterleri, kukla sanatçılarını ve etkinlik gösteren ülkelerin başlıkları altında incelenmiştir.Araştırmanın verileri gözlem formları ile elde edilmiştir. Araştırmanın evrenini Kukla sanatı oluşturmaktadır. Örneklem olarak 63 sayıda kukla örneği alınmıştır. Örneklerden elde edilen veriler tablolarda sunulmuştur. Gözlem formlarındaki bilgilerin çözümlemesi yüzde dağılımları alınarak hesaplanmıştır. Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgularda çeşit, teknik, araç-gereç, tarih, sanatçı, boyut, kostüm, renk, kumaş, aksesuar ve makyaj özellikleri belirlenmiştir. Sonuç ve öneriler bölümünde bu bilgilerin ışığında, kukla sanatının uğradığı değişimler incelenmiş ve bunların toplumsal yaşama olan katkıları ile günümüze uzanan etkileri betimlenmiştir.