Kültürel işlemlere bağlı olarak verimliliği düşmüş toprakların iyileştirilmesinde farklı örtü bitkileri ile mikoriza aşılamasının toprak karbon içeriği ve üst bitki gelişimine etkisi

Artan gıda talebine bağlı yoğunlaşan mono kültür tarım sonrası toprak kalitesinin bozulmasına karşın örtü bitkileri ve mikoriza mantarlarının birlikte kullanımı ile toprak organik karbon ve azot içeriğinin artacağı buna bağlı olarak toprak biyolojik kalitesi ve bitki gelişiminin de artacağı düşünüldüğünde sürdürülebilir tarım için etkili bir strateji olabilir. Çalışma Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Araştırma ve Uygulama Seralarında 3 farklı sorunlu toprakta 5 farklı bitki deseni üzerine 3 farklı mikorizanın aşılanması ile 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırma 3 aşamalı münavebe şeklinde yürütülmüştür. Birinci münavebe denemede saksılara 5 farklı bitki deseni (A: Üçgül, Çim, Soğan; B: Bakla, Çim, Aspir; C: Üçgül, Çim, Aspir, Bakla, Soğan; D: Mısır ve E: Buğday) ekilmiş, bitkilere ait tohumlar m2'ye belirlenen tohum miktarı üzerinden ekim yapılmıştır. İkinci münavebe denemesi bir önceki denemenin hasadı sonrası A, B, C, D uygulamaları üzerine mısır (Zea mays L.) ekimi yapılarak gerçekleştirilmiş ve E bitki deseni üzerine ise buğday ekimi gerçekleştirilmiştir. Üçüncü münavebe denemede ise hasat edilen mısır ve buğday bitkilerinden sonra tüm saksılara buğday bitkisi ekimi gerçekleştirilmiştir. Çoklu örtü bitkileri ekili ortam üzerinde birinci üst bitki olarak mısır bitkisinin daha iyi geliştiği, mikoriza aşılaması ile bitkilerin besin elementi içeriğinin arttığı ayrıca belirlenmiştir. A, B ve C örtü bitkileri üzerine ekili mısır bitkisinin referans mısır-mısır ekili saksılara kıyasla Funneliformis mosseae aşılanmış saksılar topraklar arasında %9-14 oranlarında, doğal mikoriza aşılması ile %7-16 oranlarında daha yüksek kuru madde üretmişlerdir. Benzer şekilde her üç toprakta örtü bitkileri C>B>A desenleri olarak %33-154 oranları aralığında daha yüksek mısır kuru maddesi üretmişlerdir. Ancak ikinci üst bitki olarak buğday bitkisi bir önceki dönemin mevsimsel etkisi ile mısır ekili alanda daha az, buğday ekili alanda daha iyi gelişmiştir. Üçüncü münavebe denemesinde, buğday denemesi sonuçları incelendiğinde buğday bitkisinin morfolojik özellikleri (boy, çap, üst aksam kuru ağırlığı ve kök), bitki dokularındaki besin elementi konsantrasyonları ve toprak besin elementi konsantrasyonları analiz edilmiştir. Genelde Fu.mosseae ve bunu takiben doğal mikoriza uygulamaları sırasıyla kontrol uygulamalarına kıyasla bitki gelişimini daha çok arttırmıştır. Bitki grupları içinde de 3 kez üst üste buğday-buğday ve buğday ekimi yapılan E uygulaması bitki deseni kendi münavebe ekseni içinde daha istikrarlı gelişme göstermiştir. Denemede kullanılan 3 farklı sorunlu topraktan Havutlu ve Arık toprakları üzerinde bitkiler daha iyi gelişim gösterirken, erozyona uğramış, kireç içeriği ve pH'sı yüksek, verimliliği düşük Avadan toprağında ise bitki gelişimi ve besin elementi içeriği daha düşük düzeyde ölçülmüştür. Topraktaki bitki besin elementlerinden %N, %OC ve Zn konsantrasyonları Havutlu ve Arık topraklarının daha yüksek, Avadan toprağında ise daha düşük düzeyde belirlenmiştir. Genelde örtü bitkileri dikkate alındığında seçili Fu. mosseae ile infekte edilmiş E ve C grubu uygulamaları üzerine ekilen buğday bitkisi gelişimi ve toprak verileri (N, OC, P ve Zn) diğer uygulamalara göre daha yüksek ölçülmüştür. Elde edilen toprak ve bitki verileri analiz edildiğinde proje hipotezinin kısmen desteklediği görülmektedir. Araştırmanın sonuçlarının pratik hayata uygulanması için çalışmaların daha uzun sürelerde tarla denemeleri ile test edilmesi önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Örtü bitkileri, Mikoriza aşılaması, Buğday, Mısır, Toprak organik karbon