Kültürel mirasın korunmasına yönelik coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanlı afet risk analizi: Çatalca Ferhat Paşa Camii

Kültürel miras, bir toplumun üyelerine ortak geçmişlerini yansıtan; kimlik, kültür ve tarihine ilişkin somut ve somut olmayan tüm değerleri kapsar. Tarihten günümüze insanlık için bir köprü niteliği taşıyan bu değerler, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması gereken, paha biçilmesi güç hazineler olarak kabul edilmektedir. Ancak kültürel mirasın korunmasında çeşitli güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Yapının konumu, zemin özellikleri, yanlış kullanım ve onarımlar, savaşlar ile doğal afetler gibi iç ve dış etkenler, kültürel mirasın hasara uğramasına neden olabilmektedir. Tez çalışmasının, kültür varlıklarını tehdit eden, zarar veren unsurlardan mevcut afet risklerin ortaya konulması ve bu risklerin tarihî yapıya olan etkisi, şu an ve gelecek dönemde inşa edilecek olan miras niteliğindeki varlıkların afete dayanıklı planlama yapılması aşamasında bilgi sağlaması amaçlanmıştır. Bu tez çalışmasında, İstanbul ili Çatalca ilçesinde yer alan Mimar Sinan eseri Ferhat Paşa Camii'nin, bulunduğu coğrafî konumu mahalle ölçeğinde afet riski açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen afet riski analizlerinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) araçlarıyla Ağırlıklı Çakıştırma yöntemi kullanılmıştır. Analiz sürecinde, doğal ve yapılı çevre faktörleri olmak üzere sekiz temel faktör dikkate alınarak mekânsal analizler yapılmıştır. Afet riski analizleri sonucunda, tarihî yapının bulunduğu konumun ve mahalle genelinin büyük çoğunluğu orta düzeyde risk taşıyan dezavantajlı alanlar içerisinde yer aldığı belirlenmiştir. Çalışma kapsamında Ferhat Paşa Camii'nin tarihî, geçirdiği müdahaleler ve maruz kaldığı hasarlar incelenmiş; kültürel miras içerisindeki yeri, önemi ve anlamı tartışılmıştır. Ayrıca, yapının afet risklerine karşı daha dirençli hâle getirilebilmesi amacıyla afet riski analizleri gerçekleştirilmiş ve elde edilen bulgular doğrultusunda afetlere dayanıklı planlamalar için çeşitli öneriler sunulmuştur. Çalışma alanın afet riski analizi kapsamında CBS yardımıyla örnek bir model oluşturulmuş ve sekiz parametre bu model üzerinde değişken olarak tanımlanmıştır. İleride yapılacak yeni çalışmalar için, bu tez kapsamında oluşturulan parametreler ve bu parametrelerden elde edilen bilgiler çerçevesinde geliştirilen model bir yöntem olarak kullanılabilir.