Examining the role of culture, attachment to parents and peers, and parental peer management practices on the qualities of friendships among Turkish university students

Çalışmalar yüksek nitelikli arkadaşlıkların ergenlik döneminde psikososyal iyi oluşla ilişkili olduğunu göstermiştir, bu nedenle arkadaşlık niteliğine etkisi olan faktörlerin incelenmesi, ruhsal olarak sağlıklı bireylerin yetişmesi konusuna katkıda bulunacaktır. Erken ve orta ergenlik döneminde arkadaşlar ile paylaşılan zamanı ve aktiviteleri inceleyen çalışmalar artmaktadır. Ancak, alanyazın incelendiğinde, sınırlı sayıda çalışmanın geç ergenlik dönemine odaklandığı görülmüştür. Bu çalışmanın amacı kültürün, ebeveyne ve akrana bağlanmanın ve ebeveyn akran yönetimi pratikleri gibi faktörlerin olumlu ve olumsuz arkadaşlık niteliğine etkisini incelemektir. Ayrıca, çalışmamızda yaş, cinsiyet ve ailenin sosyoekonomik düzeyi de kontrol değişkeni olarak eklenmiştir. Olumlu arkadaşlık niteliğini ikili ilişkilerde deneyimlenen yoldaşlık, yardım, yakınlık ve güven oluşturmaktadır. Olumsuz arkadaşlık niteliği ise ilişkilerdeki çatışmaları içermektedir. Çalışmaya Ankara ve Bolu illerinde okuyan yaş ortalaması 19.71 (SS = 1.23) ve yaş aralığı 16.97- 22.90 olan 719 (402 kadın, 317 erkek) üniversite öğrencisi katılmıştır. Çalışmanın veri toplama araçları şu şekildedir: Arkadaşlık Niteliği Ölçeği (Bukowski, Hoza, & Boivin, 1994), Ailenin Bireyci Toplulukçu Bakış Açısı Ölçeği (Hui, 1988), Ebeveyne ve Akrana Bağlanma Envanteri (Armsden & Greenberg, 1987) ve Ebeveyn Akran Yönetimi Ölçeği (Mounts, 2002). Olumlu ve olumsuz arkadaşlık niteliği için 2 ayrı hiyerarşik regresyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar, olumlu ve olumsuz arkadaş niteliğinde cinsiyet farklılığını ortaya koymuştur. Buna göre, kadın öğrenciler olumlu arkadaşlık niteliğinde daha yüksek puanlar alırken, erkek öğrenciler olumsuz arkadaşlık niteliğinde daha yüksek puanlar almıştır. Ebeveynin akran ilişkilerini desteklemesi, akrana bağlanma ve ergenin toplulukçu değerlere sahip olması olumlu arkadaşlık niteliğini pozitif yordamıştır. Ebeveynin akran ilişkilerini yasaklaması olumsuz arkadaşlık niteliğini pozitif, arkadaşa bağlanma ise olumsuz arkadaşlık niteliğini negatif yordamıştır. Bu bulgulara ilave olarak regresyon analizi akrana bağlanmanın ebeveyne bağlanma ve arkadaşlık niteliği arasındaki ilişkide aracı rolünün olabileceğini ortaya koymuştur. Bunun üzerine, araştırma sorumuz olmamasına rağmen, yaş, cinsiyet ve sosyoekonomik durum kontrol edilerek aracı değişken analizi yapılmıştır. Bulgular akrana bağlanmanın aynı zamanda ebeveyne bağlanma ile olumlu ve olumsuz arkadaşlık niteliği arasındaki ilişkide aracı rol oynadığını ortaya koymuştur. Bulgularımız ergenlerin sosyalleşme sürecinde kültürün, ebeveynlerin ve arkadaşların önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Bu nedenle, gelecekte arkadaşlık niteliğini inceleyen çalışmalar, kültürün etkisi göz önüne alınarak olumlu ebeveyn ve akran ilişkilerinin nasıl geliştirileceğine odaklanmalıdır. Anahtar kelimeler: olumlu arkadaş niteliği, olumsuz arkadaş niteliği, bireyci değerler, toplulukçu değerler, ebeveyn akran yönetimi, ebeveyne ve akrana bağlanma