Küresel dönemde ihracat ekseninde devlet-piyasa ilişkisi: Türkiye örneği

Küreselleşmenin dönüştürmüş olduğu siyasal ve iktisadi ilişkiler literatürde çokça tartışılan konulardan biridir. Küreselleşme günümüz siyasal ve iktisadi ilişkilerini çeşitli şekillerde değişime uğratmaktadır. Bu dönüşüm kapitalist devletin siyasal alan ve ekonomik alan arasında yapmış olduğu ayrımı ve devlet ile piyasa arasındaki ilişkiyi de içermektedir. Kapitalist devletin piyasayı bütünleştirici ve dolayımlayıcı etkisi, küresel kapitalizm ile beraber bütünleştiricilikten eklemleyiciliğe evrilmiştir. Kapitalizmin küreselleşmesi sermayenin akışkanlığının ve mal dolaşım hızının artması ile gerçekleşmiştir. Bu bağlamda dış ticaret işlemleri ve finansal hareketlilikler küresel kapitalizmi anlamlandırabilmek için önem taşımaktadır. Dış ticaret işlemleri bir ülkenin küresel değer zincirleri içerisindeki konumunu saptamak için kullanılabilecek parametrelerden biridir. Bu bağlamda, devlet ve piyasa arasındaki ilişkinin dönüşümünü ihracat ekseninde incelemek, üretim ilişkilerinin değişen yapısını analiz edebilmek için elverişli bir gösterge niteliği taşımaktadır. Belirlenen kapsam çerçevesinde Türkiye, düşük ve orta teknoloji içeren ürün ağırlığına sahip ve ithalata bağımlı gelişen ihracat yapısı ile örnek ülke olarak seçilmiştir. İhracatın yapısal özellikleri Türkiye'de devletin bütünleştirici işlevinin nasıl eklemleyici bir hale geldiğini göstermektedir. Finansal sistemin serbestleştirilmesi ve ihracat işlemlerine tanınan vergi ve gümrük muafiyetleri Türkiye'de devletin iç piyasa ile küresel piyasalar arasındaki eklemleyici-dolayımlayıcı etkisini açıklamaktadır.