Küresel tarım ticareti: Türkiye için bir hesaplanabilir genel denge analizi

Bu çalısma, çok yanlı bir ticaret serbestlesmesi girisimi olan Dünya Ticaret Örgütü Tarım Anlasması'nın hükümleri gereği, anlasmaya taraf ülkelerin, ticaretin önündeki engelleri belli kurallar doğrultusunda azaltmaları sonucunda olusması beklenen yeni durumu ve bu yeni durumun Türkiye üzerindeki kısa dönemli etkilerinin bir genel denge analizi çerçevesinde incelendiği bir çalısmadır. Bu amaç için kurulan TRCGE Modeli; tek ülkeli, çok sektörlü, statik bir hesaplanabilir genel denge çerçevesinde kurgulanmıstır. Model; dördü tarımsal, üçü tarım dısı olmak üzere toplam yedi üretici sektör, üç üretim faktörü, bir hanehalkı, devlet ve firmalar ile bir dıs dünya arasındaki üretim, bölüsüm, tüketim, tasarruf, yatırım ve dıs ticaret iliskilerini esanlı denklemler sistemi ile tanımlanmaktadır. DTÖ Tarım Anlasması, pazara erisim, ihracat destekleri ve yurtiçi destekler ile ilgili hükümler içermektedir. ?Gelismekte Olan Ülkeler? kapsamında değerlendirilen Türkiye, gümrük tarifelerinde %24 indirime gitmeyi, ihracat desteklerinde ise 44 ürün/ürün grubunda bütçe ve miktar azaltma taahhütleri yaparak ihracat desteği verme yükümlülüğü altına girmistir. Toplam tarımsal üretim değerinin %10'una karsılık gelen asgari destek oranını asmadığından, yurtiçi desteklerde bir azaltmaya gitmemistir. Türkiye'nin yapmayı taahhüt ettiği bu politika değisiklikleri, modele, bir bütün olarak veya tek tek eklenmistir. DTÖ Tarım Anlasması taahhütlerinin yerine getirilmesi sonucu olusacağı öngörülen dünya tarımsal ürün fiyatları, konu ile ilgili yazından alınmıs ve modele dıssal olarak eklenmistir. Çalısmada sektörel temelde ayrıstırılmıs belirli bir dünya tarımsal ürün fiyatları öngörümlemesi almak yerine, en düsük dünya fiyatları öngörümlemesi ile en yüksek dünya fiyatları öngörümlemesinin her ikisi birden, sırasıyla, modele eklenmistir. Modelin politika deneyleri, Anlasma hükümleri doğrultusunda Türkiye'nin ulusal yükümlülükleri esas alınarak ve dünya tarımsal ürün fiyatlarındaki en düsük ve en yüksek öngörümleme değerleriyle, hem toplam hem de kısmi etkiler bakımından altı farklı senaryo altında kurgulanmıstır. Bu politika deneyleri sonucunda üretim, bölüsüm, tüketim, tasarruf, yatırım ve dıs ticarete iliskin olarak ulasılan sektörel düzeydeki bazı temel bulgular, ayrıntılı olarak tablolar halinde verilmektedir. Anahtar Kelimeler: Tarım Ticareti, Serbestlesme, Dünya Ticaret Örgütü, Hesaplanabilir Genel Denge Analizi, Türkiye.