Küreselleşmenin uluslararası vergi hukuku üzerindeki etkileri

Geçmişten günümüze uluslararası vergilendirme alanında "hukuki çifte vergilendirme" ve "vergi kayıp ve kaçağı" olmak üzere iki temel sorun ortaya çıkmıştır. Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra Uluslararası Ticaret Odası ve Milletler Cemiyeti'nin çifte vergilendirmenin çözümü için başlattığı girişimler uluslararası vergilendirme rejiminin şekillenmesinde ve uluslararası vergi hukuku disiplinin doğuşunda önemli rol oynamıştır. 1920'lerden küreselleşme sürecinin etkilerinin hissedilmeye başladığı 1980'lere kadar olan dönemde, uluslararası vergi hukukunun temel amacı çifte vergilendirmenin çözümü olmuştur. OECD ve BM tarafından hazırlanan model vergi anlaşmalarını temel alan ikili vergi anlaşmaları ve sonrasında yaygınlaşan indirim, istisna ve mahsup gibi tek taraflı tedbirler sayesinde çifte vergilendirme sorunu büyük ölçüde çözüme kavuşturulmuştur. 1980'lerden itibaren küreselleşmenin hızlanması, mükelleflere ve sermayeye fevkalade bir hareket kabiliyeti kazandırmıştır. Bu süreçte vergi cennetlerinin ve off-shore finans merkezlerinin sayısının artması, uluslararası zararlı vergi rekabetinin yoğunlaşmasına ve ülkelerin vergi gelirlerinin aşınmasına yol açmıştır. Tüm bu gelişmeler neticesinde OECD, uluslararası vergilendirme alanındaki faaliyetlerinin odak noktasını çifte vergilendirmeden uluslararası vergi kayıp ve kaçağına çevirmiştir. Uluslararası vergi kayıp ve kaçağıyla mücadelede ikili vergi anlaşmalarının etkili olamayacağının anlaşılması üzerine, OECD tarafından uluslararası vergi hukukunun çok taraflılaştırılmasına yönelik girişimler başlatılmıştır. Fakat bu doğrultuda hazırlanan BEPS Eylem Planı, CRS ve AEOI Küresel Standardı ve son olarak ikili vergi anlaşmalarını herhangi bir müzakere ve revizyon sürecine gerek kalmaksızın çok taraflı bir yapıya büründüreceği iddia edilen MLI gibi araçlar istenilen başarıya henüz ulaşabilmiş değildir. Bu çalışmanın amacı, küreselleşme sürecinde uluslararası vergi hukukunda yaşanan amaç ve araç dönüşümünü inceleyerek, oluşturulan enstrümanların uluslararası vergilendirme sorunlarının çözümünde işlevsel olup olmadığını değerlendirmek ve bu doğrultuda çözüm önerileri ortaya koymaktır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde, uluslararası vergi kayıp ve kaçağının çözümünde başarı sağlanmamasının arkasında uluslararası sistemin yapısından kaynaklı kronik sorunların olduğu anlaşılmıştır. Bu minvalde, OECD'nin önde gelen ülkelerinin aynı zamanda zararlı vergi rekabetinin aslî unsurları olması ve ABD'nin uluslararası vergi politikalarını kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmesi gibi hususların uluslararası vergi rejiminin âdil bir zemine oturtulmasını engellediği tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Ticari Liberalizasyon, Küreselleşme, Vergi Anlaşmaları, Çifte Vergilendirme, Zararlı Vergi Rekabeti, Vergi Cennetleri, Çok Taraflılaşma