Kuru çökelme ve sıralı yağmur örneklerinde polisiklik aromatik hidrokarbonların ve organoklorlu pestisitlerin araştırılması

Bu çalışmada, kuru çökelme ve sıralı yaş çökelme örneklerinde polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ve organoklorlu pestisitlerin (OCP) miktarları belirlenmiştir. Sıralı yaş çökelme örnekleri Nisan 2010-Ocak 2011 tarihleri arasında, Bolu'da yarı kırsal bölgede bulunan Abant İzzet Baysal Üniversitesi kampüs alanında toplanmıştır. Örnekler bir yağmur olayının başlangıcından bitimine kadar otomatik sıralı yağmur örnekleyici cihazı kullanılarak toplanmış ve katı faz ekstraksiyon metodu ile ekstrakte edilmiştir. PAH'ların tayini için HPLC-DAD ve OCP'ler için de GC-ECD cihazı kullanılmıştır. Yağmur örneklerinde en çok rastlanan PAH bileşikleri 2-4 halkalı bileşikler olarak gözlemlenmiştir. En yüksek ortalama çökelme akısı (2998 ng m-2) ve hacim ağırlıklı ortalama konsantrasyonu (2,35 ng mL-1) ile naftalin'e ait iken; en düşük ortalama çökelme akısı (10,7 ng m-2) ve ortalama konsantrasyon (0,009 ng mL-1) ile benzo[a]piren'e ait olarak bulunmuştur. Örneklerde en çok gözlenen pestisit ise α-HCH izomeridir. En yüksek ortalama konsantrasyona (0,721 ng mL-1), akıya (552 ng m-2) ve hacim ağırlıklı ortalama konsantrasyona (0,187 ng mL-1) DDT sahipken, en düşük ortalama konsantrasyona (0,002 ng mL-1), akıya (2,16 ng m-2) hacim ağırlıklı ortalama konsantrasyona (0,0006 ng mL-1) ise dieldrin sahiptir. Kullanımı birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de yasaklanmış olmasına rağmen DDT bileşiğine de yağmur örneklerinde rastlanmıştır. Bu tür organoklorlu bileşiklerin akı seviyeleri, zirai uygulamanın yapıldığı aylarda daha yüksek seviyelerde bulunmuştur. Kuru çökelme örneklerinde asenaftilen, floren, fenantren ve krizen gibi bileşikler haricinde PAH bileşiklerinin yarısının normal dağılım gösterdiği ve büyük bir olasılıkla uzun mesafelerden ölçüm alanına taşındığı anlaşılmıştır. Çalışmada kaynak tespiti için Back Trajektör analizi ve Diagnostik oranlar kullanılmış ve kirletici kaynak olarak TEM ve D-100 karayollarıdan gelen taşıt emisyonları ve kent atmosferinin önemli katkı yaptığı görülmüştür.