Kurumsal kuramda yapı-eyleyen ikiliği: Türkiye'de sanayici ve iş adamları dernekleri ve üyeleri üzerine bir araştırma

Bu çalışma, sosyal düşünüşün kadim gerilimlerinden biri olan "yapı-eyleyen" ikiliği kapsamında örgüt kuramında son çeyrek asra damgasına vuran kurumsal yaklaşımı inceleme konusu yapmaktadır. Çalışma, spesifik olarak, sadece kurumsal kuram içinde değil, sosyal bilimlerin hemen hemen bütün alanlarında pek analize tabi tutulmayan eyleyenliğin niteliklerini anlamayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede, Emirbayer ve Mische'nin eyleyenliğin boyutlarına ilişkin yaklaşımlarından hareketle, kolektif ve bireysel aktörlerin farklı düzeysel ve ilişkisel bağlamlarda eyleyenlik yönelimlerinin üretim/yeniden üretim süreçlerindeki görünümü merak konusu edilmiştir. Bu meraka istinaden, Türkiye'de faaliyet gösteren iki farklı gönüllü iş adamları örgütü olan TÜSİAD/TÜRKONFED ve MÜSİAD ile bunların üyeleri "ideoloji" kavramı üzerinden incelenmiştir. İnceleme kapsamında, örgütsel aktörler düzeyinde basılı-süreli yayınlar ile sosyal medya hesaplarından, bireysel aktörler düzeyinde de sosyal medya hesapları ile görüşmelere dayanarak veriler toplanmış ve toplanan veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Ortaya çıkan bulgular, Emirbayer ve Mische'nin farklı bağlamların, eyleyenliğin farklı boyutlarını ortaya çıkarabileceğine ilişkin öngörülerini destekler nitelikte olmuştur. Buna göre, kolektif ve bireysel aktörlerin ideoloji üretimleri ve yeniden üretimleri, basılı-süreli yayınlar, sosyal medya hesapları ve yüz yüze görüşmelerde, diğer bir deyişle, farklı ilişkisel bağlamlarda önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Araştırma sonuçları, kurumsal kuram, yapı-eyleyen ikiliği ve Türkiye bağlamı çerçevesinde tartışılmıştır.