Kütüphanelerde kitap toplama ve yerleştirme optimizasyonu için bir karar destek sistemi

Üniversitelerdeki öğrenci sayısı arttıkça, kütüphanelerdeki ödünç alınan ve kullanılan kitap sayısı da artmaktadır, bu da daha fazla kitabın iade edilmesine ve yeniden rafa kaldırılmasına yol açmaktadır. İlgili kütüphane personelleri kütüphane içinde daha fazla mesafeler kat etmek zorunda kalmakta ve çalışma verimleri düşmektedir. Yeniden raflara yerleştirme sürecini iyileştirmek amacıyla, bu tezde bir karar destek sistemi (KDS) önerilmiştir. KDS ile kütüphaneler için uygulanabilecek çeşitli kitap toplama ve yerleştirme senaryoları bir şebeke optimizasyonu problemi olarak incelenmiştir. Kütüphane içerisindeki masalar ve raflar düğümleri, yürüyüş koridorları ise ayrıtları (hatları) oluşturmaktadır. Bu problem temelde, ziyaret edilecek düğümler arasında öncelik ilişkilerinin olduğu ve kat edilecek toplam mesafenin en küçüklenmesini amaçlayan bir ardışık sıralama problemi olarak ele alınmaktadır. Senaryolar, farklı sezgisel ve meta-sezgisel yöntemlerle çözülmüştür. Literatürde benzer problemler için kullanılabilen en yakın komşu sezgiseli ve süpürme algoritması sezgisellerine ilave olarak parçacık sürü optimizasyonu meta sezgiseli uygulanmıştır. Ayrıca, bu tezde incelenen probleme özgü bir sezgisel de önerilmiştir. Geliştirilen rastsal problemler ile hem farklı senaryoların hem de çözüm yöntemlerinin performanslarının karşılaştırılması yapılmıştır. Kitapların kütüphane içerisinde bir veya iki konumdan toplandığı durumları içeren senaryoların diğer senaryolara göre çok daha verimli olduğu görülmüştür. Tezde incelenen kütüphaneler için kitap toplama ve yerleştirme optimizasyonu problemi için literatürde herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. İlaveten, problemin çözümü için kullanılan KDS; kütüphane veri tabanı, şebeke yapısı, kitap toplama ve yerleştirme senaryoları çözüm yöntemleri ve çözümlerin karşılaştırılması gibi işlevlere sahip bilinen ilk KDS'dir. Bu nedenle, tezin hem literatüre hem de kütüphanelerdeki verimlilik sorunu üzerine önemli katkıları olacağı düşünülmektedir.