Kuzey Irak'ın Türk dış politikası üzerindeki etkisi

Türkiye, kıtaların ve medeniyetlerin kesişme noktasında yer alan coğrafi konumunun getirdiği avantaj ve bölge ülkeleri arasında çağdaş, laik ve demokratik bir yapıya sahip olması ile uluslararası arenada, stratejik planlamalarda, bölgesel, küresel gelişmelerde ve yeni yapılanmalarda kazandığı etkin ve güçlü ülke profilini sürdürmektedir. Fakat Türkiye'nin bu bölgede etkin bir güç olmasını istemeyen çevreler, içte ve dışta devamlı problem alanları yaratmaya çalışmaktadırlar.Bu anlamda, Türkiye'nin milli menfaatlerini çok yakından ilgilendiren ve 1980'lerden sonra Türkiye'de 30.000'den fazla insanımızın ölmesine neden olan PKK Terör Örgütü'nün, etkinliğini artırarak Kuzey Irak bölgesini bir üs olarak kullanması önem kazanmıştır. Özellikle 1991'de gerçekleştirilen Basra Körfezi Savaşı ve 2003 Irak Savaşı sonrası Kuzey Irak'ta oluşan güç boşluğu, belirsizlik ve istikrarsızlık, ülkemiz için önemi gittikçe artan bir tehdit haline gelmiştir. Bu nedenle, Kuzey Irak'ta meydana gelen gelişmeler ve bu gelişmelerin Türkiye'ye etkilerinin ortaya konması gerekir.Orta Doğu'da menfaati ve ilgisi bulunan ülkeler, bölgede varlıklarını devam ettirebilmek için, kendi çıkarlarına uygun yeni bir oluşum meydana getirme çabası içine girmişlerdir. Bu ülkeler, Orta Doğu'daki mevcut düzeni daha kolay etkileyebilmek ve bölgeye daha kolay müdahale edebilme imkânı elde etmek maksadıyla, Kuzey Irak'ta bir Kürt devleti kurulmasını destekleyerek, bu oluşumu Türkiye'ye kabul ettirme zemini arayacaklardır.Türkiye bölgesel bir güç merkezi olabilmek, proaktif bir yaklaşımla Orta Doğu'nun şekillenmesinde esas unsur olmak, milli menfaatlerine zarar verebilecek oluşumları bertaraf etmek için, güçlü ve belirleyici olmak zorundadır. Bu maksatla, Türkiye'nin izlemiş olduğu politikayı ortaya koyarak, bundan sonraki gelişmeleri yönlendirebilmek için, hangi tedbirlerin alınması gerektiğini ortaya koyma ihtiyacı vardır.Bu araştırma, Kuzey Irak bölgesini tarihsel süreç içinde inceleyerek, meydana gelen gelişmeleri, bu gelişmeler çerçevesinde bölgede menfaati ve ilgisi olan ülkelerin uyguladıkları politikaları ve muhtemel niyetlerini ortaya çıkarmak, gelecekte uygulayabilecekleri politikaları öngörmek ve Türkiye'nin bugüne kadar uyguladığı Kuzey Irak politikasını ortaya koymak ve muhtemel gelişmelerde milli menfaatlerimiz ile hak ve çıkarlarımızı korumak için takip edeceği politik esasları konusunda çerçeveler önermek amacıyla yapılmıştır.Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kuzey Irak'ın coğrafi, etnik, sosyal, ekonomik, siyasi yapısı ve bu yapısı dolayısı ile kazandığı jeostratejik önemi ele alınmıştır. Bölgenin tarihçesi de bu başlıklar altında incelenmiştir.İkinci bölümde ise esas olarak Basra Körfezi Savaşı, sebepleri ve sonuçlarıyla incelenmiş, Türkiye'nin Basra Körfezi Savaşı'ndaki politikası ve bu savaşın Türkiye'ye etkileri ele alınmıştır.Üçüncü bölümde araştırma konumuzun özüne inilmiş ve 2003 Irak Savaşı öncesi ve sonrası dönemler ele alınmıştır. Bu bölümde Orta Doğu'da etkin rol alan güçlerin bölge politikalarına, 2003 Irak Savaşı'nın nedenlerine, Türkiye'nin bu süreçlere yaklaşımına, savaş sonrası ortaya çıkan fiili yapıya, Orta Doğu ile ilgili olarak kısa ve uzun vadede uygulanması gereken politikalara dair tespitlere yer verilmiştir.Orta Doğu'nun yeniden şekillendiği bir süreci anlatan bu araştırma, Kuzey Irak bölgesinde bir Kürt devletinin kurulması veya değişik yönetim biçim ve oluşumların meydana gelmesi durumunda icra edilebilecek faaliyetler konusunda görüşler ileri sürerek, muhtemel gelişmelerin Türkiye'ye etkilerini öngörerek ve devletin ilgili kurumlarının neler yapabileceği konusunda politikalar önererek, proaktif kararlar alınmasına katkıda bulunabilecektir.Anahtar Kelimeler: Kuzey Irak, Türkiye, Türkmenler, Basra Körfezi Savaşı, 2003 Irak Savaşı, Çekiç Güç, PKK, ABD, Kürtler, Musul, Kerkük, Çifte Çevreleme, Tezkere, Telafer