Kızılay arşiv belgelerine göre İkinci Dünya Savaşı'nda Türk Kızılayı'nın yabancı savaş esirlerine yaptığı yardım faaliyetleri

Türk Kızılayı, Osmanlı İmparatorluğu'nun en zor dönemlerinde kurulmuş, 154 yıllık geçmişe sahip bir yardım kurumudur. Cemiyet, 1868 yılında sadece savaşlarda yaralanan askerlere yardım için kurulmuş olsa da uluslararası misyonuyla temelde çağın şartlarına uygun olarak tüm insanlığa karşılıksız yardım ilkesini benimsemiştir. Bu bağlamda savaşta ve barışta ayrım gözetmeksizin insan hayatını ve sağlığını korumayı ilke edinmiştir. Aynı zamanda sevgi, saygı ve iş birliği içerisinde çalışmalarını yürüten bu yönüyle de evrensel bir kuruluştur. Türkiye Kızılay Cemiyeti gerek Osmanlı'da gerek Cumhuriyet döneminde savaşların sebep olduğu ekonomik zorluklar sonunda meydana gelen salgın hastalıkların tedavisinde en çok ihtiyaç duyulan yerlerde imdat heyetleri oluşturmuş, hastane ve dispanserler açmıştır. Örnek olarak 1935-1947 yılları arasında meydana gelen doğal afetlerde binlerce insanın hayatını kaybettiği ve binlercesinin de mağdur olduğu anlarda muhtaçların yardımına koşmuştur. Bu kapsamda açtığı seyyar ve daimî hastaneler, aşevleri, düşkünler yurdu ve sanatsal faaliyetleriyle "yurtta barış dünyada barış" çerçevesinde "kara gün dostu" olarak günümüze kadar bu bilinçle çalışmalarına devam etmektedir. Aynı zamanda hem Birinci Dünya Savaşı hem de İkinci Dünya Savaşı'nda yardıma ihtiyacı olan farklı cephelerde esir düşmüş, asker ve sivillere vatandaşı oldukları devletlere bakılmaksızın tarafsız bir politikayla gıda maddeleri ve sağlık malzemelerinin gönderilmesi için de önemli çalışmalar yapmıştır. Türkiye Kızılay Cemiyeti, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye gibi savaş yanlısı olmayan devletlerin durumlarını korumak için askeri ve ekonomik alanda seferberlik ilan ettikleri zamanlarda da her konuda devletin yardım eli olmuştur. Türk Hükümeti, savaş yıllarında ekonomik sıkıntılar sebebiyle halktan aldığı yardımları toplama görevini de Türkiye Kızılay Cemiyeti aracılığı ile sürdürmüştür. Cemiyet bu bağlamda pek çok yardım kampanyasında aktif görev almıştır. Bu yardım kampanyalarından birisi de 1940-1943 yılları arasında Türk askerlerine ve ailelerine ihtiyaç duydukları yardımları toplama işidir. Türkiye Kızılay Cemiyet, İkinci Dünya Savaşı süresince Türkiye'de bulunan Avrupalı devletlerin temsilciliklerinin talepleri üzerine Türk Hükümeti'nin izniyle Cenevre Sözleşmesi'nin 38. maddesi gereğince yabancı savaş esirlerine mektup, para, eşya ve posta kolilerinin gönderilmesinde önemli rol oynamıştır. Bu kapsamda belirli miktarlarda hazırlanan gıda maddeleri, önceden künyesi ve adresleri belirlenen esirlerin olduğu listeler ışığında Almanya ve İtalya'daki esir kamplarına gönderilmiştir. Türkiye Kızılay Cemiyeti'nin, İkinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'de yaşanılan zorluk ve olumsuzluklara rağmen yaptığı bir başka insani yardım ise; Cenevre Sözleşmesi'nin 68. maddesi kapsamında 1942-1943 yıllarında Türk Hükümeti'nin izniyle Afrika'da savaşan ülkelerin aralarında yaralı, hasta ve malul durumdaki Alman, İtalyan ve İngiliz savaş esirlerinin İzmir ve Mersin Limanlarındaki esir değişimi çalışmasıdır. Türk karasularında beş kez yapılan bu mübadelelerde Cemiyet hem değişimi koordine etmiş hem de ihtiyaç anında hastane ve dispanserlerinde esirlerin tedavilerini yapmıştır. Ayrıca posta hizmetleri, yiyecek, içecek ve barınma gereksinimlerini de karşılamıştır. Savaş esirlerine mevsime uygun hediyeler dağıtılarak en uygun şartlarda ülkelerinin yetkililerine teslim edilmelerine aracılık etmiştir. Bu doktora tez çalışmasında Kızılay Arşiv belgeleri ışığında Cemiyetin İkinci Dünya Savaşı boyunca hem yurt dışındaki esir kamplarına yardım paketlerinin ulaştırılması hem de Türk karasularında İzmir ve Mersin'de yapılan esir değişimlerindeki özverili rolü ortaya konulmuştur.