Kızılcık genotiplerinde bazı meyve kalite özellikleri ile in vitro koşullarda üretim olanaklarının araştırılması

Bu çalışma, Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nde bulunan kızılcık (Cornus mas L.) gen kaynakları arasından seçilen 10 genotip'ten alınan meyvelerde bazı kalite özelliklerini belirlemek ve in vitro koşullarda da çoğaltım olanaklarını araştırmak amacıyla yapılmıştır. Araştırmada elde edilen iki yıllık ortalama verilere göre genotiplerin meyve ağırlıkları 1.92 g (44-07) – 5.98 g (44-01), çekirdek ağırlıkları 0.41g (44-07)-0.76 g (44-13) değerleri arasında belirlenmiştir. Genotiplerin Suda çözünür kuru madde (SÇKM) değerleri %9.91(44-06) ile %19.33 (44-07) arasında değişmiştir. Meyvelerin renk değerleri bakımından genotipler arasında farklılıklar görülmüş olup, "L" renk değeri 23.84 (44-20)-33.73(44-12), "a " renk değeri 7.93 (44-01)-15.74 (44-30), "b" renk değeri 7.80 (44-01)-11.10 (44-30), "Chroma" renk değeri 11.35 (44-01)-19.34 (44-30) ve "hue" değeri 34.27 (44-01)-45.56 (44-01) aralığında değişmiştir. Genotiplerde organik asit içeriği yönünden malik asit içeriğinin en yüksek olduğu ve bunu sırasıyla vitamin C ve sitrik asidin izlediği görülmüştür. Spesifik fenoliklerden loganik asit, siyringik asit, pelargonidin-3- glikozit ve ellajik asit miktarları HPLC ile tanımlanmış ve belirlenen fenolik bileşikler arasında loganik asidin en yüksek olduğu saptanmıştır. Toplam fenolik madde içeriği etanol, metanol, aseton ve ultra saf su olmak üzere ayrı ayrı dört farklı çözücü kullanılarak belirlenmiştir. Toplam fenol içeriği bakımından çözücüler arasında en yüksek miktar aseton ile yapılan çözücüde 1086 mg GAE/100 g (44-14)-1816 mg GAE/100 g (44-04) aralığında belirlenmiştir. Toplam antosiyanin içeriğinde genotipler ve kullanılan çözücüler arasında büyük varyasyon göstermiş olup, 122.26 µg cy-3-glu/100 g (44-06) - 812.02 (44-04) µg cy-3-glu/100 g arasında metanol ile çözünen örneklerde yapılan analizlerde en yüksek sonuçlar elde edilmiştir. Genotipler arasında toplam antioksidan kapasitesi yönünden en yüksek değere (% 89.42) 44-12 nolu genotipin, en düşük değere (%84.11) ise 44-04 nolu genotipin sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırma kapsamında üzerinde çalışılan kızılcık genotiplerinde yapılan doku kültürü çalışmalarında en etkin yüzey sterilizasyon koşullarını belirlemek amacıyla farklı süreler ve farklı sterilizatlar kullanılmıştır. Sterilizasyonda en iyi sonuç, %20 sodyum hipoklorit ile 15 dk en az kontaminasyon elde edilmiştir. Explantların alındığı temel besin ortamında MS besin ortamına 1mg/l BAP+ 0.1 mg/l GA3 + 0.1 mg/l IBA, kardeşlenmede ise WPM besin ortamında 1 mg/l BAP'ın kullanıldığı ortamlarda sürgün uzunluğu ve kardeş sayısı bakımından en iyi sonuçlar elde edilmiştir. Kızılcık genotiplerinin meyvelerinde kalite özelliklerine göre insan beslenmesi ve sağlığı açısından çok faydalı bileşiklerinin bulunduğu görülmüştür. Bu yüzden kızılcık meyve üretiminin artırılması hızlı ve etkin bir şekilde çoğaltılması ve kapama bahçe sayılarının artırılması önem arz etmektedir.