Osmanlı Irak'ında hukuk ve asayiş: Ceza yargılama sisteminin uygulanması (1840-1870)

1840'lı yıllardan başlayıp 1860'ların sonuna kadar olan dönemi elen alan bu tez, Tanzimat döneminin ceza yargılama usullerinin ve mahkemelerin Irak eyaletine uygulanmasını incelemektedir. Tez, Osmanlı hükümetinin merkezden uzak eyaletlerde adalet dağıtım hakkını kendi tekeline alma çabalarını, merkezileşme politikaları çerçevesinde ele almaktadır. Yeni hukuk düzeninin ve ceza muhakeme usullerinin bölgede uygulanması, Osmanlı hükümetinin Irak'ta kurmaya çalıştığı otoritenin unsurlarıdır. Irak mahkeme kayıtları ve merkezi hükümet ile vilayet yönetimi arasındaki yazışmalar Osmanlı devletinin adaletin tesis edilmesini meşru bir yönetimin göstergesi olarak ne derece öncelediğini göstermektedir. Tanzimat idaresi, bölgedeki insanların Osmanlı'ya yönelik bağlılığını elde edebilmek için insanlar arasında cereyan eden ceza davalarının mahkemelerde karara bağlanmasına ve yargılamanın standartlaşmasına büyük önem vermiştir. Mahkemelerdeki yargılama esaslarının yanı sıra, sosyal düzenin sağlanabilmesi ve bölgedeki aşiret nüfuslarının pasivize edilmesi için zanlılara yönelik etkili bir ceza politikasının uygulanması hükümet tarafından bir diğer çözüm yolu olarak görülmüştür. Bütün bu politikaların yanı sıra, bu tez Irak'taki insanların Osmanlı mahkemelerine yönelik takındıkları tutumu irdeleyerek, aşiret yapılarının halen güçlü olduğu ve insanların Osmanlı hukuk sistemine aşina olmadıkları bir bölgede devlet-toplum ilişkileri üzerine söylene gelen tezleri sorgulamayı hedeflemektedir.