Lenkaran-Astara (Azerbaycan) bölgesi sülük türlerinin morfolojik ve moleküler identifikasyonu

Sülükler Annelida içinde yer alan bir sınıf olup tanımlanmış yaklaşık 700 den fazla türü bulunmaktadır. Sülüklerin büyük çoğunluğu tatlı sularda yaşamakla beraber, %15'i denizlere az bir kısmı ise karasal hayata uyum sağlamıştır. Bu araştırma, Azerbaycan Cumhuriyeti Lankaran-Astara bölgesinde yaşayan Hirudinea faunasının morfolojik ve moleküler özelliklerini belirlemek amacıyla 2019-2022 tarihleri arasında yürütülmüştür. Lankaran-Astara bölgesinde bulunan Astara, Celilabad, Masallı, Lankaran, Lerik, Yardımlı olmak üzere 6 ili kapsayacak şekilde toplam 62 sulak alan incelenmiş ve 33 alanda sülük bulunduğu tespit edildi. Belirtilen sulak alanlardan toplanan sülükler %70 alkol içerisinde özel sülük taşıma kaplarıyla, Fırat Üniversitesi, Su Ürünleri Fakültesi Balık Hastalıkları laboratuvarına taşındı. Sülük türlerinin belirlenmesi için öncelikle morfolojik tanımlama için mikroskopta diseksiyon işlemiyle sınıflandırma yapıldı. Daha sonra sınıflandırılmış örneklerin COX1 mtDNA gen bölgesinin dizileme çalışması yürütüldü. Çalışma sonucunda, toplam 3 aileye ait Erpobdellidae (Dina lineata, Trocheta n.sp.), Glossiphoniidae (Helobdella stagnalis, Hemiclepsis marginata, Placobdella costata) ve Hirudinidae (Hirudo orientalis) 6 sülük türü teşhis edildi. Bu sülüklere ait toplam 15 mtDNA dizileri ile GenBanktan elde edilen 14 kıyaslama dizinin oluşturduğu toplam 28 DNA dizisi kullanılarak Maksimum Likelihood (ML), Maksimum Parsimony (MP) ve Neighbour-Joining (MJ) yöntemleri kullanılarak filogenetik ağaçlar elde edildi. Bu farklı yöntemlerle elde edilmiş olan filogenetik ağaçlar kıyaslanarak Azerbaycan sülüklerinin kesin teşhis ve tanısına ulaşıldı. Morfolojik olarak bölgede Placobdella costata ve Hemiclepsis marginata türleri de belirlenmiş olmasına rağmen DNA analizlerinde COX1 gen bölgesi için diziler elde edilemedi. Çalışmada Trocheta n. sp.'nin mtDNA COX1 gen bölgesi, bu genusun diğer türlerinden yaklaşık %8-14 fark göstermesi nedeniyle yeni tür olduğu belirlendi. Azerbaycan sülük türlerine ait DNA dizileri GenBank veri tabanına yüklenerek kayıt numaraları alındı. Bu çalışmada elde edilen 15 adet mtDNA dizileri kullanılarak Azerbaycan ölçeğinde sülük türlerine ait haplotip durumu ve ağı hazırlandı. Bu analizler neticesinde H. orientalis, Trocheta n. sp. veH. stagnalis türlerinin tek bir haplotip çatısı altında toplandığı belirlendi. Ancak Erpobdella ailesine ait D. lineata türünün 5 farklı haplotip altında gruplanmış olduğu bulundu.