Liberal İslam yaklaşımının eleştirel bir değerlendirilmesi

Bu çalışmada, liberal İslam düşüncesinin temel kavram ve argümanları irdelenmiş ve bu iddialar etrafında şekillenen bir siyasal yaklaşımın sınırları, imkânı ve kısıtlamaları değerlendirilmiştir. Böyle bir düşünüşün, siyasal liberalizm şeklinde Müslümanlar için özgürlük, adalet, eşitlik gibi temel değerleri gerçekleştireceği iddiasına karşın, nasıl kapsamlı liberalizme dönüşerek dini ve dini özneleri disipline ettiği, denetlediği ve dönüştürdüğü gösterilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, farklı liberal İslam kavramsallaştırmaları ele alınmış ve bu kavramsallaştırmalara içkin sorunlar ortaya koyulduktan sonra yeni bir kavramsallaştırma önerilmiştir. İkinci bölümde ise liberal İslam yaklaşımı kapsamında, Endonezya'dan Liberal İslam Ağı (Jaringan İslam Liberal/Liberal İslam Network) düşünürleri, Sudanlı düşünür Abdullahi An-Naim ve siyaset bilimci Nader Hashemi'nin düşünceleri ele alınmıştır. Bu düşünürlerin, İslam ve liberalizm ilişkisinde seküler liberal demokrasi anlayışını temellendirirken hangi argümanlara ve önermelere başvurdukları serimlenerek çeşitli başlıklar altında incelenmiştir. Çalışmamızın son bölümünde de bu düşünürlerin siyasal liberalizm kapsamında ortaya koymuş oldukları liberal anlayış değerlendirilirken, bu anlayış çerçevesinde inşa edilen liberalizmin nasıl kapsamlı liberalizme dönüştüğü ve bu dönüşümün yol açtığı sorunlar tartışılmıştır. Bunlara ek olarak, bu çalışmada düşünürlerin siyasal etrafında şekillenen bakış açılarına yönelik eleştirilere de yer verilmiştir. Bu eleştiriler, siyasal olanın mahiyetine yönelik farklı bakış açısına sahip olan Carl Schmitt, Ernesto Laclau, Chantal Mouffe, Marcel Gauchet ve Jacques Rancier'in siyaset ve siyasal arasındaki yapmış oldukları ayrım temelinde gerçekleştirilmiştir. Siyasalın mahiyeti ile siyasal ve siyaset arasındaki ayrımın ortaya konulmasının ve vurgulanmasının arkasında yatan gerekçe, Müslümanların siyasetin olumsallığı ve siyasal olanın kurucu mahiyetini idrak etmesini sağlayarak, siyasal düşünüşün ufkunu siyasal liberalizmle sınırlandırmalarının önüne geçmektir. Siyasal olanın kurucu rolüne yapılan bu vurgu, her zaman alternatif bir siyasal düşünüşe imkân sağlamaktadır.