Liberalizm'in komüniteryen eleştirisi: Michael Sandel örneği

Birey mi öncelikli olmalı, toplum mu? Siyaset felsefesinin kadim tartışma konularından biri olan bu meseleyi bugün neden ele almak gerekiyor? Bir yandan liberalizm insanlığın ulaşacağı nihai bir sistem modeli olarak değerlendirilmekte diğer yandan da ona yönelik komünite eksenli güçlü itirazlar yapılmaktadır. İtirazların önemli bir kısmı komüniteryen diye nitelenen düşünürler tarafından ifade edilmektedir. Michael Sandel de bu alanda önemli bir isimdir. Bu çalışmanın amacı Michael Sandel'in liberalizme yönelik eleştirilerinden yola çıkarak birey-toplum meselesini günümüzdeki boyutlarıyla kritik etmektir. Çalışma giriş, dört ana bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde liberalizmin tanımı ve ana unsurları, çağdaş siyaset felsefesinde "liberalizmin komüniteryen eleştirisi" başlıklı tartışmanın mahiyeti ve Sandel'in bu tartışma içerisindeki yeri kısaca belirtilmektedir. Birinci bölümde komüniteryanizmin tarihsel arkaplanı ile birlikte genel bir çerçevesi verilmekte, "komüniteryen" şeklinde anılan düşünürlerin bireycilik, ahlak ve siyaset alanındaki eleştirileri sunulmaktadır. Bu bölüm, Sandel'in görüşlerinin komünite eksenli eleştirilerde nereye oturduğunu, söz konusu yaklaşımlara yönelik tavrını ve konunun farklı boyutlarını ele alması bakımından ilk başta verilmiştir. İkinci bölümde Sandel'in "deontolojik liberalizm" şeklinde tanımladığı Kant'ın ve Rawls'un liberalizmi, haklar, benlik ve ahlak planında değerlendirilmektedir. Rawls'un "Hak, iyiden önce gelir" anlayışı ve Sandel'in "yükümlülüğü olmayan benlik" şeklinde ifade ettiği tasavvur incelenmektedir. Üçüncü bölümde felsefi düzlemden siyasi düzleme kayan tartışmanın "siyasi liberalizm" boyutu ele alınmaktadır. Demokratik, çoğulcu bir toplumda devletin felsefi, ahlaki ve dini sahaları paranteze alan ve liberal nötrlük şeklinde nitelenen yaklaşımı kritik edilmektedir. Yine Amerika örneğinden yola çıkarak küresel boyutta da tartışılmakta olan kürtaj, evrim teorisi, kamusal alanda dini sembollerin kullanılışı, farklı evlilik türleri gibi tartışmaların felsefi zemini analiz edilmektedir. Dördüncü bölümde, Sandel'in özellikle Amerika Birleşik Devletleri'nde son 50 yılda uygulandığını ifade ettiği prosedürel liberalizme yönelik eleştirisi ve buna alternatif olarak ileri sürdüğü cumhuriyetçi (komüniteryen) anlayışı değerlendirilmektedir. Tezin sonuç bölümünde ise hem Sandel'in liberalizme getirmiş olduğu eleştirilerin genel bir değerlendirmesi yapılmakta hem de komüniteryanizmin kişi özgürlüğü ve hukukun üstünlüğü alanında taşıdığı risklere işaret edilmektedir.