Lise öğrencilerinin matematik yetkinlik beklentisi ile matematik kaygısı arasındaki ilişki: Bir karma yöntem araştırması

Çalışmanın amacı, lise 9., 10. ve 11. sınıf öğrencilerinin matematik yetkinlik beklentileri ile matematik kaygıları arasındaki ilişkiyi incelemek ve yüz yüze gerçekleştirilen görüşmeler yoluyla matematik kaygısına etki eden faktörleri ortaya çıkartmaktır. Bu doğrultuda çalışmada karma araştırma yöntemi benimsenmiş; ardışık açıklayıcı desen (sequential explanatory design) kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümünün örneklemini, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Adana ili Pozantı ilçesinde üç farklı lise türünde (imam hatip lisesi, anadolu lisesi ve çok programlı lise) öğrenim görmekte olan kolay ulaşılabilir örnekleme yoluyla belirlenmiş toplam 254 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada elde edilen nicel bulgular doğrultusunda matematik kaygı düzeyi yüksek tespit edilen dört öğrenciyle amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak yarı yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak iki farklı ölçek kullanılmıştır. Matematik yetkinlik beklentisine ilişkin bilgi kaynaklarını değerlendirmek amacıyla Matematik Yetkinlik Beklentisi Bilgilendirici Kaynaklar Ölçeği, öğrencilerin matematik dersine yönelik kaygı düzeylerini belirlemek için ise Matematik Kaygı Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca, katılımcıların demografik özelliklerine göre verilerin analiz edilebilmesi amacıyla, araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu da veri toplama aracına dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen verilerin analizinde; T-testi, Pearson Korelasyon Analizleri, ANOVA analizleri ve görüşme verileri içinse içerik analiz tekniği kullanılmıştır. Araştırma bulguları, matematik yetkinlik beklentisi ile matematik kaygısı arasında negatif yönlü ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, bu iki değişkenin cinsiyet, okul türü, sınıf düzeyi ile anne ve baba eğitim durumu gibi demografik değişkenler açısından anlamlı farklılık gösterip göstermediği de analiz edilmiştir. Bulgular arasında, lise 9., 10. ve 11.sınıf öğrencilerin matematik kaygı düzeylerinin ve matematik yetkinlik beklenti seviyelerinin orta düzeyde görülmüştür. Cinsiyet, anne eğitim durumu ve baba eğitim durumu değişkenlerinin düzeylerine göre öğrencilerim matematik yetkinlik beklentisi ortalamaları arasında ve matematik kaygısı ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.. Yapılan analizler sonucunda, matematik yetkinlik beklentisinin sınıf düzeyi ve okul türü değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaştığı, ancak matematik kaygısı puanları açısından bu değişkenlerin istatistiksel olarak anlamlı bir etki göstermediği belirlenmiştir. Bununla birlikte, matematik kaygısının alt boyutlarından "günlük yaşamda matematik" boyutunda hem sınıf düzeyi hem de okul türüne göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Nitel verilerin analizi kapsamında gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen bulgular ise matematik kaygısının oluşumunda beş temel faktörün rol oynadığını ortaya koymuştur: öğretmen kaynaklı, öğrenci kaynaklı, matematiğin yapısından kaynaklı, çevresel faktörler kaynaklı ve sınav/değerlendirme sistemi kaynaklı etmenler. Araştırma sonucunda, öğrencilere yönelik matematik derslerinde duyuşsal temelli yaklaşımların benimsenmesi, öğrencilerin matematiksel özgüvenlerinin desteklenmesi ve özellikle öğretmenlerin sınıf içi tutumlarına yönelik farkındalık çalışmalarının yapılması ve matematik öğretiminde öğrencilerin soyut kavramları anlamlandırmasını kolaylaştıracak somut materyallerin, görsel desteklerin ve günlük yaşamla ilişkilendirilmiş etkinliklerin kullanılması önerilmektedir.