Lise öğrencilerinin suç davranışlarının koruyucu faktörler kapsamında değerlendirilmesi

Ergenlik, bireylerin sosyal çevreleriyle daha yoğun etkileşim kurdukları, riskli davranışlara yönelme eğilimlerinin arttığı kritik bir gelişim dönemidir ve bu süreçte suça yönelimi engelleyebilecek koruyucu faktörlerin belirlenmesi, önleyici politikalar geliştirilmesi açısından önem taşımaktadır (Bartollas ve Schmalleger, 2013; Bryant ve Peck, 2007). Yürütülen tez çalışmasında lise öğrencilerinin suç davranışlarını yordayabilecek kural dışı davranışların koruyucu faktörler kapsamında değerlendirilmesi ve etkili bulunan koruyucu faktörlerin güçlendirilmesine yönelik öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Antalya ili Alanya ilçesindeki 13 lisede öğrenim gören 511 öğrenciden oluşmaktadır. Veriler; Kural Dışı Davranış Ölçeği (Kaner, 2001), Değerlerin Belirlenmesi Testi (Cesur ve Topcu, 2010), Çocuk-Ergen Sosyal Destek Ölçeği (Yardımcı ve Başbakkal, 2010), Öğrenci Bilgi Formu ve Okul Bilgi Formu aracılığıyla okullarda yüz yüze toplanarak bilgisayar ortamına aktarılmış ve SPSS 29.0.2 programı aracılığıyla tanımlayıcı istatistikler, t-testi, ANOVA, korelasyon ve hiyerarşik regresyon analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda ahlaki gelişim seviyesinin yüksek olması, babanın eğitim almış olması, çevreden (anne, baba, öğretmen, sınıf arkadaşları ve yakın arkadaş) algılanan sosyal desteğin yüksek olması, arkadaşların kurallara uyum göstermesi ve okul durumunun (not ortalaması, devamsızlık, okul sevgisi ve okulda ceza alma durumu) iyi olması öğrencilerin kurallara uygun davranmasını yordayan faktörler olarak tespit edilmiştir. Özellikle öğretmen desteği tek başına da koruyucu bir unsur olarak ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra, okul takımlarında yer almanın ve yakın arkadaşlardan alınan yüksek sosyal desteğin, beklenenin aksine, kural dışı davranışlarla pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. Bulgular doğrultusunda, ergenlerin kural dışı davranışlarını önlemek amacıyla okul ortamlarında sosyal ve ahlaki gelişimi destekleyici yapıların güçlendirilmesi, sosyal destek mekanizmalarının artırılması ve özellikle risk altındaki gençler için okul temelli koruyucu programların yaygınlaştırılmasına dair öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Kural dışı davranış, koruyucu faktörler, ahlaki gelişim, sosyal destek algısı, okul temelli unsurlar