Lise tarih dersine yönelik öğrenci tutumları: Bir ölçek geliştirme ve uygulama çalışması

Bu çalışmanın amacı; ortaöğretim lise kademesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin tarih dersine yönelik tutumlarını belirlemek üzere geçerli ve güvenilir bir tutum ölçeği geliştirmek ve ortaöğretim öğrencilerinin tarih dersine yönelik tutumlarını belirli değişkenler açısından incelemektir. Araştırma, Bartın ili ve ilçelerindeki çeşitli lise türlerinde ve farklı sınıf düzeylerinde öğrenim gören 1149 öğrenci ile gönüllülük esasına göre gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda öncelikle literatür taraması yapılmış, öğrencilere tarih dersine ilişkin duygu ve düşüncelerini ifade ettikleri kompozisyonlar yazdırılarak 60 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda ölçek 46 maddelik ve 5'li Likert tipi bir yapıya dönüştürülmüştür. Görünüş ve kapsam geçerliliği değerlendirildikten sonra yapı geçerliliğini test etmek amacıyla ölçme aracı, 458 lise öğrencisine uygulanmıştır. SPSS 26 programı ile gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda; faktör yükü .30'un altında olan 2 madde ve binişik olan 8 madde ölçekten çıkarılmıştır. AFA sonucunda KMO değeri 0,920, Bartlett testi sonucu anlamlı (p = 0,000) bulunmuş ve öz değeri 1'in üzerinde olan 3 alt boyut ve 36 maddeden oluşan bir ölçek yapısı elde edilmiştir. Faktör yükleri; "Önem ve Hoşnutluk" alt boyutu için 0,542–0,774, "Tarihe İlgi ve Yatkınlık" alt boyutu için 0,553–0,794, ve "Yadsıma" alt boyutu için 0,581–0,772 arasında değişmektedir. Ölçeğin kuramsal yapısını doğrulamak amacıyla, farklı 281 lise öğrencisinden elde edilen verilerle AMOS 24 programı kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. Analiz sonucunda, Tarih Dersi Tutum Ölçeği'ne ait üç boyutlu yapının doğrulandığı ve uyum iyiliği indeks değerlerinin χ²/df = 2,18; RMSEA = 0,05; GFI = 0,90; AGFI = 0,88; CFI = 0,92; IFI = 0,92; TLI = 0,90; SRMR = 0,05 olduğu ve bu değerlerin kabul edilebilir aralıklarda yer aldığı görülmüştür. Geçerli bir ölçek yapısı elde edildikten sonra, ölçek 326 öğrenciye uygulanmış ve ölçek ile alt boyutlarının Cronbach Alfa katsayıları incelenmiştir. İç tutarlık katsayıları; Tarih Dersi Tutum Ölçeği için 0,884, "Önem ve Hoşnutluk" alt boyutu için 0,897, "Tarihe İlgi ve Yatkınlık" alt boyutu için yüksek düzeyde, "Yadsıma" alt boyutu için ise 0,798 ile oldukça güvenilir bulunmuştur. Ölçek ve alt boyutları arasında yüksek ve orta düzeyde korelasyonlar tespit edilmiştir. Ayrıca kitap okuma sıklığı, genel not ortalaması, tarih dersi puan ortalaması ve sanal müze deneyimi değişkenlerine göre öğrencilerin tarih dersi tutum düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, Tarih Dersi Tutum Ölçeği'nin lise öğrencilerinin tarih dersine yönelik eğilimlerini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca araştırma bulguları doğrultusunda, eğitsel uygulamalara ve gelecekte yapılacak araştırmalara yönelik önerilere yer verilmiştir.