Çeviri hayatlar, çeviride hayatlar: Biyografi yazarları ve çevirmenlerin mutlak Borges arayışı

Bu çalışmada çeviri ve biyografi yazımı, belli bir alıcı grubuna hitaben bir kaynağın temsilini oluşturan, ve bu süreçte benzer kısıtlamalara tabi tutulan, paralel yaratıcı aktarım (transcreation) biçimleri olarak ele alınır. Altı çizilen başlıca kesişme noktaları şunlardır: 1) yeniden yazarların ürünleri üzerindeki tartışmaya açık otoritesi; 2) ürünlerin metinler arasılığı; 3) anlatıların sunduğu 'akıcılık/canlılık' ve üreticilerin 'görünürlüğü' (Venuti, 1998; 1994); 4) imge yaratımının 'kırılma' (refraction) vesilesiyle gerçekleşmesi (Lefevere, 1992; 2000); 5) temsilden beklenen şeffaflık. Bu ortak noktalar Arjantinli yazar Jorge Luis Borges'in İngilizce ve İspanyolca biyografileri ve bu eserlerin Türkçeye çevirileri üzerinden tartışılır. İlk bağlamda kaynak biyografiler yazarın hayat hikayesinin 'yeniden çevirileri' olarak ele alınır, odaklanılan nokta ürünler arasındaki 'rekabettir' (Venuti, 2004). Sonrasında bu 'alternatif çevirilerinin' iki tanesi makro ve mikro ölçeklerde incelenir. Öncelikle biyografilerin oluşumunda yer alan aktörler ve yayın bağlamları irdelenir, sonrasında bu ürünlerin akıcılık (fluency), güvenilirlik (reliability), doğrulukları (accuracy) ve üreticilerin görünürlüğü sorgulanır. Bu çeviri odaklı tartışmalara biyografilerin metinler arasılığı ve çok dilliliği de dahil edilir. Biyografiler çeviri olarak ele alındıktan sonra bu eserlerin çevirideki serüvenlerine geçilir. Bu ikinci bağlamda, aynı makrodan-mikroya yöntem izlenerek, Türkçe çevirmenlerin biyografi yazarları tarafından kurulan imgeyi benzer kısıtlamalar altında nasıl aktardığı (ve/ya yeniden ürettiği) gösterilir.