Borsa İstanbul Pay Piyasasında bireysel yatırımcıların yerel eğilimleri: Coğrafi olarak yakın şirketlere yatırım yapma eğilimi

Her ne kadar çeşitlendirmenin avantajları geleneksel finans teorileri tarafından vurgulansa da, bireysel yatırımcıların genellikle portföylerinde yalnızca birkaç yerli hisse senedi tutma eğiliminde olduğu görülmektedir. Bu olgu son yirmi yıldır coğrafi olarak yakın şirketlere yatırım yapma eğilimi ("home bias") başlığı altında araştırmalara konu olmaktadır. Coğrafi olarak yakın şirketlere yatırım tercihi ülke içindeki hisse senedi portföyleri için de geçerli olabilmektedir. Bir başka deyişle, belli bir bölgede ya da şehirde bulunan ve bulunmayan yatırımcılar arasındaki asimetrik bilgi, coğrafi olarak yakın yatırımların tercih edilmesine neden olabilmektedir. Bu olguya davranışsal finans literatüründe yerel yatırım eğilimi ("local bias") adı verilmektedir. Bu doktora tezi, gelişmekte olan ülkeler arasında yer alan Türkiye'nin tek finansal borsası konumunda olan Borsa İstanbul'da (BIST) bireysel yatırımcıların yerel yatırım eğilimine ilişkin yeni bulgular içermektedir. Tez, bireysel yatırımcıların coğrafi olarak kendilerine yakın olan firmaların portföylerindeki paylarına beklenenden daha fazla ağırlık verip vermediklerini araştırmaktadır. Tezin temel bulgusu, Türk bireysel yatırımcıların ortalamada yerel yatırım eğilimi göstermekte olduğudur. Bu sonuç, hem şehir/bölge bazlı hem de mesafe bazlı tanımlar dahil olmak üzere, yerel yatırım eğiliminin alternatif hesaplama yöntemleri ile doğrulanmıştır. Ayrıca, yerel yatırımların yerel olmayan yatırımlardan daha yüksek getiri sağlamadığı da gösterilmiştir. Dolayısıyla yerel yatırım eğiliminin kökeninde bilgi avantajı bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Tezde bu bulgu, şirket paylarının bilgi asimetrisinin göstergesi niteliğindeki farklı sınıflandırmaları arasındaki karşılaştırmalar ile de desteklenmiştir. Gösterge likit endekste yer alıp almaması, kurumsal yönetim endeksinde yer alıp almaması, halka açıklık oranının yüksekliği ve kurumsal yatırımcı tabanının genişliğine göre şirketlere sınıflandırılmıştır. Bu başlıkların tamamı bilgi asimetrisi farklılığını göstermeye yöneliktir. Yerel yatırım eğilimin arkasındaki neden bilgi avantajı ise, bilgi asimetrisi yüksek olan paylarda bu avantajın daha belirgin olması beklenebilir. Ancak, bilgi asimetrisinin daha yüksek olabileceği paylardaki yerel yatırımların daha yüksek getiri sağlamadığı bulunmuştur. Bu çerçevede tezin bulguları, yerel yatırım eğiliminin nedeninin davranışsal olduğunu ima etmektedir. Bu kapsamda, diğer davranışsal finans çalışmalarında da örnekleri görüldüğü üzere, bireysel yatırımcıların çeşitli özelliklerinin yerel yatırım eğilimi ile ilişkisi incelenmiştir. Cinsiyetin yatırım yapma eğilimini etkilediği, kadın yatırımcıların daha düşük düzeyde yerel yatırım eğilimine sahip olduğu görülmüştür. Öte yandan yatırımcıların yaşı ilerledikçe yerli hisse senedine yatırım yapma eğilimleri azaldığı tespit edilmiştir. Bu bulgunun zamanla finansal bilgi ve tecrübe düzeylerinin artmasıyla açıklanabileceği düşünülmektedir. Ek olarak, yüksek gelir seviyesinin göstergesi olarak değerlendirilebilecek portföy büyüklüğü ile yerel yatırım eğilimi arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır. Son olarak şehirlerin bazı niteliklerinin yerel yatırım eğilimi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Daha kalabalık şehirlerde yerel yatırım eğiliminin daha düşük olduğu görülmüştür. Kentlerin gelişmişlik düzeyinin yerel yatırım eğilimi üzerinde etkili olmadığı gözlenmiştir. Ülkenin ekonomik başkenti İstanbul'a olan uzaklık ile yerel yatırım eğilimi arasında ters yönlü bir ilişki bulunmaktadır.