Yerel Yönetimlerin Sosyal Kapsayıcılık Arayışı: Güney Afrika ve Türkiye'deki Hukuk ve Politika Çerçevelerinden Bakış Açıları

Türkiye ve Güney Afrika, idari sistemin politik, sosyal ve tarihi etkenlere göre nasıl şekillendiğinin açık örnekleridir. Bir medeni hukuk ülkesi olan Türkiye daha sonra, Avrupa Konseyi üyesi olarak Avrupa'nın geri kalanına benzer bir belediye yönetimi tarzı benimsemiştir. Güney Afrika'nın son 29 yıldaki Roma Hollanda hukuku idari sistemi ise demokrasi, hesap verebilirlik ve eşitliğe göre şekillenmiştir. Uluslararası ve bölgesel belgeler, hem Türkiye'yi hem de Güney Afrika'yı yerel yönetim hukuku ve politikasına ilişkin olarak insan haklarına dayalı yaklaşımlar geliştirmeye zorlamaktadır. Dönüşüm geçirme arzusunda olan Güney Afrika ve Türkiye, yıllar içinde kendi yerel yönetim kanunlarında reformlar gerçekleştirmiştir. Türkiye'nin monist bir devlet olduğu dikkate alındığında, uluslararası belgeler, onaylandıktan hemen sonra Türk hukukunun bir parçası haline gelmektedir. Güney Afrika'da ise, Anayasa'nın 39(1)(a-c)maddesi, Güney Afrika kanunlarının şekillendirilmesinde yabancı ve uluslararası normatif yaklaşımların kullanımına açıkça atıfta bulunmaktadır. Ancak Güney Afrika Anayasa Mahkemesi, yerel yönetimin görevleri kapsamına kısmen giren sağlık, su ve sağlık konularındaki ünlü davalarda Sosyal ve Ekonomik Hakların asgari temelini geliştirme konusunda bir adım daha ileriye gitmekten kaçınmıştır. Bu nedenle bu karşılaştırma çalışmasında, yerel yönetim düzeyinde planlama hukuku bakış açısından bakıldığında sosyal kapsayıcılık arayışı gibi sosyo-ekonomik haklara alternatif yaklaşımlar bulunması amaçlanmıştır. Çalışmada, metodoloji seçimi olarak Ran Hirschl'in "en benzer vakalar prensibinden" ilham alınmıştır. Bu tezde kullanılmış olan "en benzer vakalar prensibi", bu karşılaştırmayı yaparken sıradan bir çıkarımda bulunmak üzere yetkinlik yaklaşımı, sosyo-ekonomik haklara dayalı yaklaşımlar ve Sürdürülebilir Kalkınma hedefleri doğrultusunda sermayenin kodlanması üzerine kurulmuştur. Benzerlikler ve bu benzerliklerin sosyal kapsayıcılık ve sosyal dışlama şeklindeki ana sorunla nasıl bağlantılı olduğu tespit edilmiştir. Sosyal kapsayıcılığa ilişkin olarak hukuk ve politikayı tasarlama ve uygulama yöntemlerine ilişkin bazı farklılıklar olsa da, bu çalışmadaki yöntem, benzer özellikleri ve ardından farklılıkları vurgulamaktadır. Tez, (i) konut sorunları, (ii) güvenli kamusal alanlara erişim, (iii) ulaşıma erişim, (iv) su ve sağlık, (v) sağlığa erişim, (vi) bilgiye erişim ve (vii) cinsiyet konuları olmak üzere temelde 7 boyuta ayrılmıştır. Çalışmada, yerel yönetim bakış açısından bakıldığında sosyal kapsayıcılığın anlamı ve amacını özetlemek üzere en iyi şekilde anlaşılabilecek olan normatif yaklaşımları oluşturmak amacıyla hukuk ve politikanın bu 7 boyutu kavramsallaştırılmıştır. Bu tezin, yerel yönetim düzeyinde sosyal kapsayıcılık arayışını gerçekleştirmek üzere iki ülkedeki mevzuat ve politika rejimlerinin yetkinlik yaklaşımı ve sosyal sermaye bağlamında anlaşılabilme şeklini yeniden tasarlamaya katkı sağlaması amaçlanmıştır. Anahtar kelimeler: sosyal kapsayıcılık, sosyal dışlama, yetkinlik yaklaşımı, hizmet sunumu, sürdürülebilir kalkınma, sosyo-ekonomik haklar, ayrımcılık, gayri resmi yerleşimler, sosyal adalet