Lonca mahallesi: Sosyo-mekânsal değişim ve gündelik hayat

Bu çalışma, İstanbul'un en köklü Roman mahallelerinden biri olan Lonca Mahallesi'ne odaklanmaktadır. Geçmişte farklı etnik grupların bir arada yaşadığı, geleneksel iş ve meslek gruplarının bulunduğu ve tarihsel mimari formların korunduğu bir yerleşim yeri olan Lonca Mahallesi, günümüzde önemli değişimlere maruz kalmaktadır. Damgalanma, soylulaştırma, kentsel dönüşüm ve yerinden edilme gibi yeni dinamikler, mahallenin karakterini değiştirmekte ve değerlerinden uzaklaşma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına yol açmaktadır. Bu araştırma, Lonca Mahallesi'ndeki sosyo-mekânsal değişimin tarihsel sürecini ele alarak mahallenin geçmişine ve güncel yaşamına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Tarihsel veriler ve etnografik gözlemler kullanılarak mahallenin demografik yapısı, yerleşim düzeni, yapılaşma süreci ve toplumsal ilişkiler incelenmektedir. Ayrıca, mahalledeki sosyo-mekânsal değişimlerin ve turistik gelişmelerin günlük hayata nasıl yansıdığı ayrıntılı bir şekilde araştırılmaktadır. Lonca Mahallesi'nin çevre mahallelere göre geri planda kalma nedenleri, mahalle sakinlerinin "Roman" kimliği üzerinden damgalanma süreçleri, etnik etkileşimler ve mekânsal sıkışmanın kültürün devamına etkileri, soylulaştırma ve yerinden etme gibi konular da araştırmanın kapsamı içerisindedir. Günlük hayatın ritmik unsurları, geçmişten bugüne süregelen ritüeller ve etkileşimde bulunan aktörlerin ifade biçimleri; Lonca Mahallesi'nin sosyo-mekânsal değişimini ve toplumsal ilişkilerini daha geniş bir perspektifle anlamaya katkı sağlanmaktadır. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, giriş ve temel bilgilerin sunulduğu kısımdır. İkinci bölümde, mahallede yaşayan gruplar dönemsel olarak ele alınmaktadır. Bu grupların arasında Romanların mahalleye yerleşme süreci, Lonca'nın işçi mahallesine dönüşümü (1930-1950), Yahudi ve Rumların mahalleden ayrılması, Haliç'teki fabrikaların taşınmasıyla artan işsizlik ve gettolaşma, 2000'li yıllardan itibaren artan kentsel dönüşüm ve soylulaştırma süreçleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde, Lonca'daki sosyo-mekânsal değişim ve hareketlilik incelenmektedir. Dördüncü bölümde ise mahalledeki günlük etkileşimler, ritüeller ve rutinlere odaklanılmaktadır. Çalışmada yöntem olarak nitel ve nicel verilerin bir arada kullanıldığı "karma" yöntem tercih edilmiştir. Dört yılı aşkın süre zarfında etnografik katılım, yüzlerce arşiv belgesi, 36 derinlemesine görüşme, 251 hanede anket çalışması ile farklı tekniklerin bir arada kullanıldığı, bütüncül bir yaklaşımla veri ve malzeme elde edilmiş; bunlar birbirini destekleyecek biçimde kullanılmıştır.