M.Ö.II.binde Orta Anadolu madenciliği ve Orta Anadolu ticaretinde madenin konumu

?M.Ö.II.Binde Orta Anadolu madencili i ve Orta Anadolu ticaretinde madeninkonumu? konulu çalı manın temel amacı 1950'li yıllardan itibaren artan ara tırmalar sonucuortaya çıkan kavramlardan biri hatta arkeoloji ile en iç içe olan arkeometalurji konusundaayrıntılı bir de erlendirme ortaya koymaktır. 1970'li yıllardan itibaren yerel maden üretimi ileilgili ara tırmaların hız kazanmasıyla madencilik ve metallurji dikkatleri üstüne çekti. Birçokkaynakta bahsi geçen, Orta Anadolu olarak kastedilen bölge Tahsin Özgüç'ün yapmı oldu uayrım ile de erlendirilmi tir. Buna göre Orta Anadolu: a- Alacahöyük'ün kuzeyi'nden veOrta Karadeniz bölgesi'ne kadar uzanan topraklar ve bilhassa Kızılırmak ile Ye ilırmakarasındaki saha, b- Alacahöyük'ün güneyi ve Kayseri Ovası olarak ikiye ayrılmı tır.Metalin kullanımına ait ilk buluntular , bakırdan yapılmı nesneleri içeren veM.Ö.8200-7500'e tarihlenen Çayönü'ndedir. Orta Anadolu'da Çatalhöyük'te ki buluntularkarbon 14 ile M.Ö.7300-7040 tarihlenir ve J.Mellaart tarafından madencili in buradaba ladı ı görü ü savunulur. Bunun yanı sıra madencilik hakkında önemli buluntulara sahipyerle meler vardır ki bunlar arasında Yumuktepe, Can Hasan, Tülintepe, Tepecikgelmektedir. Bir sınıflandırma yapmak gerekirse bu dönem Hazırlık a amasıdır. M.Ö.8200sonrasını yani M.Ö.7300-7040 yıllarına tarihlenen Çatalhöyük ve 7600-7500'lere tarihlenenA ıklı höyük gibi merkezler ikinci bir a amayı, yani tek metalli dönemi i aret eder.M.Ö.5.Binyılda Avrupa kültürleri ve Anadolu arasında bir etkile im sonucu Çayönü gibimerkezlerde ekstraktif metalurjinin ba ladı ı dönemdir. 4.dönem olan geli mi metalurjiM.Ö.4000den sonraya gelir ve önemli merkezleri Beycesultan, Pulur, kiztepe, Ali ar, Mersin,Arslantepe ve Hassekhöyük'dür. Endüstri kavramının tam anlamıyla ortaya çıktı ı dönemM.Ö.2800'den sonraya gelen ve 5.safha olan endüstri a aması yani tunç ve demir ça larıdır.Madencilik tarihinde insanın ilk tanı tı ı maden bakırdır. Günümüzden on bin yılönce Çayönü Tepesi, ya da A ıklı höyük sakinleri daha çanak çömlek üretimine geçmeden ,ya adıkları yörede do al halde bulunan ham bakırı toplayıp balık oltası, i ne ve boncuk gibiküçük nesneler üretmi tir.Tarih sahnesinde bakırın ardından kar ımıza gümü çıkar. M.Ö.III.binyıllardagümü ve kur un maddelerinin kullanımında bir artı oldu u gözlenir. Ali ar, Eskiyapar,Horoztepe, Alacahöyük ve Mahmatlar gibi yerle melerde zengin buluntular ortayaçıkarılmı tır. Madencilik tarihinde kar ımıza çıkan bir di er maden, kur undur. Kur ununtarihi M.Ö.7.binyıla uzanmakta ve M.Ö.II.binyıla gelindi inde Anadolu'daki koloni ça ındaAli ar ve Kültepe'de üretilen ve kültürel ayırıcı özelli i olan kur un figürinler ve de ersiz süse yalarının yapımında kullanılmı tır.lk örneklerine Ur Kral mezarlarında rastlanan altının-ve gümü ün -M.Ö.III.Binyılda Orta Anadolu'daki bollu u Anadolu ve Mezopotamya arasında ilk ticari vekültürel ili kilerin ba lamasına neden olmu tur. Mezopotamya olasılıkla altın ihtiyacınıAnadolu'daki yerel kaynaklardan sa lamaktaydı.Tarih sahnesinde altından çok daha önemli malzeme olan kalay, insanlık tarihininönemli bulu larından biri olan tuncun yapılmasında en önemli malzemedir. Bakıra % 5-10oranında kalayın karı tırılması ile tunç elde edilmi ve Anadolu'da büyük bir ça -Tunç Ça ı- bu isimle anılmı tır. En güzel örnekleri Alacahöyük ve Horoztepe'den bulunan kalaykonusunda yapılan ara tırmalarda en çok tartı ılan konu, bu kalayın kayna ının neresi oldu uya da nereden sa landı ıdır. Bu konuda Mısır'ın Do u çöllerinden geldi i, Asur'dan ithaledildi i, Afganistan kaynaklarıyla ili kili oldu u, Orta Avrupa'da Tuna vadisinden Balkanlarave oradan bo azları geçip Anadolu'ya geldi i gibi tezler öne sürülmü tür.Bütün bu madenler belli döküm ve kalıp teknikleriyle i lenmekteydi. Önce tekparçalı kalıplar kullanılarak yapılan döküm tekni i, sonra iki parçalı kalıp ve en son kaybolanmodelli kalıpla geli mesini tamamlamı tır. Dövme tekni inde ise çökertme ve yükseltme gibiiki teknik vardırOrtaya çıkan malzeme çe itli bezeme teknikleriyle sanatsal bir hal almı tır. Buteknikler kabartma, kazıma , kakma, kaplama ve granülasyon tekni idir.M.Ö.II.Binyıl Anadolusunda madencilik artık tüm a amalarını tamamlamı veticaret hayatının beklide en önemli metası haline gelmi tir. Hatta denilebilir ki ticaretin enbüyük payını madenler olu turmaktaydı. Kazılarda ortaya çıkan yazılı belgeler bunlarıkanıtlamaktaydı. Örne in Kültepe karumunda ele geçen belgeler en güzel örne i te kil eder.üphesiz ki Hititler orta Anadolu madencili ine en önemli katkıyı sa lamı ve ticarette sözsahibi olmu tur.Böylesine detaylı bir konuda birçok soru i retinin olması do aldır. Orta Anadoluve çevresinde, özellikle ticaret yolları üzerindeki merkezlerde, yapılacak sistemli kazılar busoru i aretlerine cevap olacaktır.