Maden çalışanlarında yürütücü işlev bozukluklarının günlük yaşam sorunları ile ilişkisi

Sinem Tuğçe Yardibi, Maden Çalışanlarında Yürütücü İşlev Bozukluklarının Günlük Yaşam Sorunları İle İlişkisi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanlık Tezi. Zonguldak, 2019 Amaç: Çalışma ortamının kendine özgü şartları ve zorluğunun, maden çalışanlarının ruh sağlığı üzerine olumsuz etkileri bilinmektedir. Fakat maden çalışanlarında yürütücü işlevleri ve günlük yaşam aktivitelerini değerlendiren bir çalışma bulunmamaktadır. Bundan dolayı mevcut çalışma, maden çalışanlarının kişisel özelliklerini, yürütücü işlevlerini, aile işlevlerini, dürtüsel satın alma eğilimlerini, depresyon ve anksiyete belirtilerini sağlıklı kontrollerle karşılaştırmak ve yürütücü işlevlerin günlük yaşam işlevlerine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın örneklemini 50 maden çalışanı ve 50 sağlıklı kontrol olmak üzere 100 gönüllü oluşturmaktadır. Çalışmaya dâhil olma şartlarını taşıyan katılımcıların kişisel ve klinik bilgileri; sosyo-demografik veri formu ile, aile işlevleri; Aile Değerlendirme Ölçeği ile, dürtüsel satın alma eğilimleri; Dürtüsel Satın Alma Ölçeği ile, depresif belirtileri; Beck Depresyon Ölçeği ve anksiyete belirtileri; Beck Anksiyete Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Sonrasında maden çalışanlarının yürütücü işlev performansları; Stroop Testi, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Londra Kulesi Testi, Sözel Bellek Süreçleri Testi ve Raven Standart Progresif Matrisler Testi ile derecelendirilmiştir. Elde edilen veriler uygun veri setlerine kaydedilerek, analize tabi tutulmuştur. Bulgular: Maden çalışanlarının sağlıklı kontrollere göre 6 kat daha fazla boşandıkları, yaklaşık 2 kat daha fazla alkol kullandıkları, 2,5 kat daha fazla kumar-bahis-şans oyunu oynadıkları, 2,5 kat daha fazla borçlanma durumu olduğu saptandı. Maden çalışanı grubunun %28,0'inde aile içi şiddet olduğu fakat kontrol grubunda aile içi şiddet olmadığı bulunmuştur. Aile Değerlendirme Ölçeği Genel işlevler alt ölçeğinde maden çalışanlarının istatistiksel olarak daha düşük puana sahip olduğu bulunmuştur (t=2,887, p<0,01). Yürütücü işlev performanslarını değerlendiren Stroop Testi, Wisconsin Kart Eşleme Testi, Londra Kulesi Testi, Sözel Bellek Süreçleri Testi ve Raven Standart Progresif Matrisler Testlerinde Maden çalışanlarının sağlıklı kontrollere göre istatistiksel olarak daha düşük performans sergilediği bulunmuştur (p≤0.05). Ayrıca yürütücü işlevlerdeki düşük performansın aile işlevleri üzerine (özellikle genel işlevler ve problem çözme) olumsuz etkisi olduğu bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma maden çalışanlarının yürütücü işlev ve aile işlevlerine koruyucu ve iyileştirici müdahalelerin gerekliliğini göstermektedir. Ayrıca çalışmamız Maden çalışanlarının alkol kullanma, borçlanma, aile içi şiddet gibi günlük yaşam sorunlarının daha fazla olmasının sebebinin, yürütücü işlev performanslarının düşüklüğü olabileceğini önermektedir. Maden çalışanlarının yürütücü işlevlerinin günlük yaşam olaylarına etkisinin daha iyi anlaşılabilmesi için geniş örneklemli takip çalışmalarına ihtiyaç vardır. Anahtar Sözcükler: Yer altı maden ocağı, maden çalışanı, yürütücü işlevler, aile işlevleri, çalışma koşulları, dürtüsel satın alma.