Maden yataklarının jeoistatistiksel yöntemlerle analizi ve modellenmesi

Maden yatakları rezervlerinin değerlendirilmesinde klasik (poligon, izopak, üçgen, trapez, jeolojik kesit vb.) yöntemler çok sık olarak kullanılmaktadır. Bu yöntemler, yataktaki kalite ve rezerv değişimlerini ve hesaplama sonucunda hata oranını göstermemekte olup, tahminin güvenilirliği hakkında bilgi vermemektedir. Modern jeoistatistik yöntemler maden yatağındaki yapısal değişimi modellemekle birlikte, tahmin sonucunda hata miktarlarını da vermektedir. Bu çalışmada, jeoistatistiksel yöntemler kullanılarak Tufanbeyli (Adana) ve Çayırhan (Ankara) linyit yataklarının kalite parametrelerinin modellenmesi ve rezervlerinin tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, klasik istatistik, Kriging ve Ardışık Gauss Simülasyonu (AGS) yöntemleri kullanılmıştır. Her iki sahada da sondaj lokasyonları rast gele olup, veriler sondaj loglarından elde edilmiştir. Kömür kalite parametrelerine ait veriler, jeoistatistik analize uygun hale getirilmiştir. Her iki sahanın modellemelerinde, yönsüz yarıvariogramlar kullanılmış olup, herhangi bir zonal, geometrik anizotropi veya jeolojik trende rastlanılmamıştır. Yarıvariogram analizleri örneklemenin yeterli ve uygun olduğunu göstermiştir. Yarıvariogram modellerinin doğruluğu, etkinliği ve güvenilirliği çapraz doğrulama testleri ile yapılmıştır. Simülasyon modellemesinin etkinliği ve doğruluğu ise histogram, yarıvariogram ve özet istatistiklerinin geri üretim sonuçları ile test edilmiştir. Kömür değişkenleri için yer altı kalite kontur haritaları ve üç boyutlu grafikler kriging interpolasyon tekniği ile yapılmıştır. Kömür kalite değişkenlerinin sahadaki uzaysal dağılımı AGS ile modellenmiştir. AGS hesaplamaları ile değişkenlerin simüle edilmiş değerleri, olasılık, ortalama ve standart sapma haritaları üretilmiştir. Bu haritalar, kömür yatağındaki değişkenlerin uzaysal dağılımını, yapısal değişimini ve devamlılığını göstermektedir. Haritalar kömür yataklarının işletilmesi ve üretim aşamalarında etkin olarak kullanılabilmektedir. Böylece başarılı bir madencilik için bu haritaların kullanılmasıyla kömür yataklarının haftalık, aylık ve yıllık üretim planlaması yapılabilir. Her iki sahadaki kömür yataklarında kalite ve rezerv parametrelerinin tahmini, yapısal ve kimyasal değişimi modellenmiştir. Bu çalışma kömür ve diğer maden yataklarına potansiyel olarak uygulanabilir. Anahtar Kelimeler: Jeoistatistik, Kriging, Simülasyon, Ardışık Gauss Simülasyonu, Kömür Kalite Parametreleri