Mahalle olgusunu yeniden inşa etmek üzere akıllı bir yaklaşım denemesi

Kentlerin fiziki yapısı, geçmişin kazanım ve kayıplarını gün yüzüne çıkarırken geleceğin ihtiyaçlarını da ortaya koymaktadır. Şehirlerin canlı parçaları olan mahalleler aradan geçen zamanın devinimleri ile değişmektedir. Bu değişimlerin insan, toplum ve mekân ölçeğinde parçacıl ya da bütüncül etkileri olmaktadır. Mekânsal planlamanın bir hedefi, bütün ve parça ilişkisini düzenlemektir. Şehir bir bütünse, mahalleler bu bütünün parçalarıdır. Aynen şehir gibi, mahalle de planlanması ve yönetilmesi gereken zaman, mekân, insan ve topluluk kavramları ile çerçevelenmiş canlı bir organizasyondur. Nasıl ki bölgelerin stratejik kurgusunda kentler önemliyse, kentlerin stratejik kurgusunda da mahallelerin önemli bir yeri vardır. Kentsel ölçekte fiziksel, ekonomik ve sosyal örgütlenmenin gerçekleşebilmesi hücresel ölçekte mahallelerin yeniden kurgulanmasına bağlıdır. Bir başka deyişle büyük resmin düzelmesi için parçaların iyileştirilmesi gerekir. Bu tezin amacı, "Mahalle olgusunu teknoloji altyapısı kullanarak yeniden inşa etmek mümkün müdür?'' sorusuna bir cevap aramaktır. Çalışmada geleneksel mahalle olgusu ile günümüz modern mahalle olgusu birbiriyle karşılaştırılmakta ve ortaya çıkan sonuç geleceğin akıllı mahalle modeli ile ilişkili olarak tartışılmaktadır. Çalışmada "mahalle" kavramı geçmiş-bugün-gelecek perspektifinden ele alınmaktadır. Çalışma, geçmişin, bugünün ve geleceğin mahallesinin fiziki, idari ve sosyo-ekonomik bileşenlerini ortaya koymayı; her döneme ait şekillenmiş mahalle konseptini olumlu ve olumsuz yönleriyle değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu araştırmanın veri toplama ve analiz aşamasında saha çalışması, deney amaçlı mobil uygulama tasarımı ve etnografik araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Tez kapsamında Mahalle-M isimli özgün bir mobil uygulama geliştirilmiştir. Konya'nın Yazır Mahallesi'nde yaşayan mahallelinin bu mobil uygulama vasıtası ile akıllı mahalle yaklaşımını deneyimlemeleri sağlanmış, bu deneyimin sonucunda elde edilen veriler ışığında aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. Apartman yığınları olarak nitelendirilen mekânları, belirli şartlara bağlı olarak, teknoloji altyapısını araç olarak kullanarak mahalle olgusunu yeniden inşa etmek mümkündür. Dijital mahalle yönetim sistemi sayesinde aynı mahallede yaşayan farklı sosyal tabakadan insanlar birbirleriyle daha çok bağ kurabilmiştir. Dijital mahalle yönetim sistemi insanlara yaşadıkları mahallenin etkin ve etken bir parçası olduğu hissini kazandırmıştır. Bu sistem mahalle sakinlerini birbirleriyle iletişime geçirmiş ve insanların komşuluk girişimlerinden karşılık bulamama korkusunu ortadan kaldırmıştır. Araştırma, dijital mekânın ve iletişimin, fiziki mekânın kullanımı üzerinde pozitif etkileri olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, mekânsal planlamada "mahalle medeniyeti", "mahalle sosyolojisi" ve "mahalle teknolojisi" kavramlarının daha fazla gündemde tutulması gereğine işaret etmektedir. Bu araştırmanın kazandırdığı deneyim dikkate alınarak tüm şehirlerde bir Dijital Mahalle Yönetim Sisteminin hayata geçirilmesi ve "Dijital Mahalle Yöneticisi" adında yeni bir meslek alanının oluşması önerilmektedir.