Mahur Destgah örnekleminde İran Destgah müziği ile Türk makam müziği'nin karşılaştırmalı olarak incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, İran Destgah Müziği ile Türk Makam Müziği arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koymaktır. İran Müziği ile ilgili günümüze kadar yapılan çalışmalarda Destgahlar ve Guşeler hakkında genel bilgiler sunulmasına rağmen Guşeler detaylı bir şekilde incelenmemiştir. Bu çalışmada örneklem olarak seçilen Mahur Destgah'ın Guşelerinin Türk Makam Müziği ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu araştırmda bu tür bir incelemenin yapıldığı ilk çalışma olması bakımından önem taşımaktadır. Betimsel bir araştırma olan bu çalışmada, İran Destgah Müziği'nin makamsal yapısının Türk Makam Müziği'ndeki makamlarla benzerliklerinin inelenmesi aşamasında ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İran Müziği'nde kabul gören Redifler, Destgahlar ve Avazlar kullanılmıştır. Mahur Destgah ise on yedi Guşeden oluşmaktadır. İran Müziği verileri Abdullah Davami'nin Radif'i ve Daryush Tılayi'nin notalarından elde edilmiştir. Farabi Türk Makam Müziği'ne ilişkin bilgiler Farabi'den günümüze kadar yazılmış nazari kaynaklardan elde edilmiştir. Makam seyirlerine ilişkin bilgiler için Emrah Hatipoğlu'nun "Makamlar ve Terkibler" adlı kitabından yararlanılmıştır. Araştrımada elde edilen bulgular, İran Destgah Müziği ile Türk Makam Müziği arasında gerek terminoloji gerekse yapısal açıdan paralellikler olduğunu göstermektedir, ancak bazı farklılıklar da bulunmaktadır. İki müzik geleneği arasında makam dizileri oluşturma yöntemleri farklılık göstermektedir. Ayrıca, İran Müziği'nde Redif, Destgah, Avaz ve Guşelerin kullanıldığı, Türk Makam Müziği'nde ise perde ve seyir gibi unsurların odak noktası olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışmada İran Destgah Müziği ile Türk Makam Müziği arasındaki yapısal benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir. Bu tespitler iki müzik geleneğinin yapısal benzerliklerini vurgularken, aynı zamanda onları birbirinden ayıran özelliklere de dikkat çekmektedir. Dolayısıyla İran Destgah Müziği ve Türk Makam Müziği arasındaki ilişkiyi derinlemesine inceleyen bir kaynak olarak değerlendirilebilecek olan bu çalışmada; Mahur Destgahın iki guşesinin Türk Müziği makamlarıyla benzerlik göstermediği, on iki tane guşenin kısmen benzerlik gösterdiği, üç guşenin de birebir benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İran Destgah Müziği,Türk Makam Müziği, Redif, Destgah, Guşe