Makroekonomik göstergelerin BİST-50 endeksi üzerindeki etkisinin GARCH-X modeli ile analizi

Bu çalışmada, makroekonomik göstergelerin Borsa İstanbul'da işlem gören BİST-50 endeksi üzerindeki etkisi GARCH-X modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın temel amacı, BİST-50 endeks volatilitesini istatistiksel olarak incelemek ve dışsal değişkenlerin (CDS primi, USD/TRY döviz kuru, VIX endeksi ve işlem hacmi) BİST-50 volatilitesi üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Bu çerçevede piyasanın sunduğu fırsatlar ve barındırdığı riskler analiz edilerek yorumlanmaya çalışılmıştır. Risk unsurları, makroekonomik göstergelerle ilişkilendirilmiş ve piyasa volatilitesine (oynaklığına) yönelik istatistiksel yöntemlerle kullanılarak değerlendirme yapılmıştır. Çalışmada 01.01.2013–31.12.2024 tarihleri arasındaki günlük veriler kullanılmış ve veri seti iki ayrı döneme ayrılarak (2013–2018 ve 2019–2024) analiz gerçekleştirilmiştir. Bu sayede küresel ve yerel ekonomik gelişmelerin dönemsel etkileri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ampirik analizlerde ARCH ve GARCH modellerinin yanı sıra dışsal değişkenlerin etkisini değerlendirmek amacıyla GARCH-X modeli tercih edilmiştir. EViews programı kullanılarak yapılan analizlerde, CDS primi, VIX ve döviz kuru değişkenlerinin volatilite üzerinde anlamlı ve pozitif etkiler oluşturduğu işlem hacminin ise piyasa istikrarı açısından önemli bir gösterge olduğu sonucuna ulaşılmıştır. BİST-50 endeksi sektörel dağılım dengesi, yüksek volatiliteye sahip şirket sayısı ve düşük işlem hacmine sahip şirket sayısı gibi konularda diğer endekslere kıyasla ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle, çalışmanın amacı ve kapsamı doğrultusunda BİST-50 endeksi en uygun endeks olarak tercih edilmiştir. Sonuç olarak hem risk unsurlarının temel nedenleri hem de piyasa hareketliliğinden doğan potansiyel fırsatlar istatistiksel yöntemlerle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kavramsal çerçevenin yanı sıra ampirik bulgulara da yer verilen çalışmada, finansal okuryazarlığın geliştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır.