Malatya ekolojik koşullarında yetiştirilennane (Mentha piperita L.) bitkisinden elde edilenuçucu yağın kimyasal bileşimi ve antimikrobiyal etkisi

Bu tez çalışmasında, Malatya ili ekolojik koşullarında yetiştirilen, nanenin (Mentha piperita) yaprakları gölgede ve etüvde iki farklı yöntemle kurutularak, kurutma kinetiği incelenmiştir. Deneysel olarak elde edilen veriler, dokuz farklı ince tabaka kurutma modeline uyarlanmış ve Midilli modelinin en iyi uyum gösterdiği belirlenmiştir. Ayrıca, kurutma verileri kullanılarak, üç katmanlı ileri beslemeli, geri yayılımlı ağ yapısına sahip bir yapay sinir ağı kurutma modeli geliştirilmiştir. Geliştirilen yapay sinir ağı modelinin bu çalışmada kullanılan diğer tüm modellerden çok daha iyi sonuçlar ürettiği tespit edilmiştir. Kurutma eğrileri oluşturulmuş, kurutulan nane örneklerinin nem içeriği ve nem oranı, kuruma hızı ve kuruma süresi, etkin difüzyon katsayısı ve aktivasyon enerjisi değerleri belirlenmiştir. Farklı metotlar ile kurutulan örneklerden uçucu yağın çıkarılması clevenger cihazı yardımıyla ve su destilasyonu yöntemiyle sağlanmıştır. Uçucu yağların içeriğini ve bileşimini tayin etmek için GC–MS analizleri gerçekleştirilmiştir. Kurutma yönteminin uçucu yağ bileşimine etkisi araştırılmış, temel bileşen olan mentol içeriğine göre deneyler yapılmış ve gölgede kurutulan örneklerden elde edilen uçucu yağın mentol içeriğinin (%41.21) en yüksek yüzdeye sahip olduğu görülmüştür. 2019 yılı Ağustos, Ekim ve Kasım aylarında yapılan hasat sonrası ürünlerden elde edilen uçucu yağlarda en yüksek mentol içeriği Kasım ayında (%49) yapılan hasat örneklerinden elde edilmiştir. Ekim ayında ilk hasadı yapıldıktan sonra yeniden büyüyen bitkiden yapılan Kasım ayındaki ikinci hasat sonrası elde edilen örneklerin GC–MS analizi sonucunda; ikinci hasat örneklerinin mentol oranının, ilk hasat örneklerinden daha yüksek çıktığı tespit edilmiştir. Nane uçucu yağının antimikrobiyal aktivitesi incelenmiş ve uçucu yağın gram pozitif bakteriler ile gram negatif bakterilere etkisinin farklı seviyede olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Mentha piperita, uçucu yağlar, ince tabaka kurutma, su destilasyonu, GC–MS, YSA, antimikrobiyal aktivite.