Mali disiplinin sağlanmasında anayasal denk bütçe yaklaşımı ve Türkiye'de uygulanabilirliği

Bir ülkede mali disiplinin sağlanması başta ekonomik istikrar olmaküzere diğer iktisat ve maliye politikası amaçlarının daha etkin olarakgerçekleştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Kamu gelir ve giderleriarasında oluşan açıklar nedeniyle ortaya çıkan mali disiplinsizliğin bir ülkeninekonomik ve mali yapısı için ciddi bir sorun olarak algılanabilmesinde budisiplinsizliğin boyutları da önem taşımaktadır. Bu kapsamda uygulamada,maliye politikalarının etkinliği açısından önem kazanan çeşitli açık ölçümyöntemleri geliştirilmiştir. Gelişmiş ve gelişmekte olan pek çok ülkede malidisiplinin sağlanması amacıyla anayasal ve yasal düzenlemeler çerçevesindeçeşitli mali kurallar yürürlüğe konmaktadır. Bunlardan denk bütçe kuralı hemakademik hem de politik çevrelerce en çok tartışılan mali kural olarakkarşımıza çıkmaktadır.Bir devletin kuruluşunu, örgütlenişini, iktidarın el değiştirmesini vebireylerin hak ve özgürlüklerini düzenleyen kurallar bütününe ?Anayasa?denilmektedir. Ekonominin kural ve kurumlarının da anayasa içinde yer almasıdüşüncesi, Batı'da Anayasal ktisat adı verilen yeni bir disiplinlerarası çalışmaalanının ortaya çıkması ve gelişmesi ile birlikte önem kazanmıştır. Bazıülkelerin mali disiplini sağlayabilmek ve sürdürebilmek amacıylaanayasalarına koydukları mali kural hükümleri dikkatleri çekmektedir. AvrupaBirliği'nde olduğu gibi çeşitli uluslararası anlaşmalar vasıtasıyla da malidisiplini tesis edici mali kurallar yürürlüğe konulabilmektedir. Diğer pek çokülke örneğinde ise, Anayasal düzenlemeler dışında yürürlüğe konulan yasaldüzenlemeler ile kamu mali yönetiminde etkinliğin ve mali disiplininsağlanması açısından önemli adımların atıldığı görülmektedir.Türkiye'de özellikle 1980 sonrası dönemde kamu maliyesi alanındayaşanan mali disiplinsizliğin boyutlarının günümüze kadar artarak devamettiği ve bu konuda alınan önlemlerin yetersiz kaldığı dikkatleri çekmektedir.Çalışmanın son bölümünde Türkiye'de yaşana gelen mali disiplinsizliğin temelnedenleri ve boyutları ortaya konulmuş ve Cumhuriyet öncesi ve sonrasıdönemde anayasal ve yasal mevzuat açısından bütçe ve bütçe disiplinikonusuna yaklaşımın genel çerçevesi çizilmiştir. Daha sonra, bütçe kurallarınayönelik teorik argümanlar ve yapılan ampirik çalışmalar ile denk bütçekuralının uygulanmasına yönelik eleştiriler ele alınmıştır. Son olarakTürkiye'de mali disiplinin sağlanması amacıyla ?anayasal denk bütçe?kuralının hangi koşullar altında uygulamaya konulabileceğine ilişkin kritiknoktalar ve bu kapsamda gerekli koşulları oluşturmaya yönelik olarak kamumaliyesine ilişkin önerilerimiz ortaya konmaya çalışılmıştır.Anahtar Kelimeler: 1) Bütçe Açığı, 2) Mali Kurallar, 3) Anayasal Denk4) Mali Disiplin, 5) Denk Bütçe SınırlamalarıBütçe,