Maliyet yönetiminde kayıp/atık odaklı bir yaklaşım: Malzeme akış maliyet muhasebesi ve tekstil sektörü uygulaması

Sürdürülebilir kâr ve rekabet avantajı kalite, hız, maliyet, verimlilik ve çevresel kayıplar gibi unsurların doğru yönetimi ile mümkün olabilmektedir. Bu nedenle doğal kaynakların azaldığı ve değerli hale geldiği günümüzde, işletmelerin üretim maliyetlerini ve kayıplarını izlemeleri, kontrol altına almaları sürdürülebilirlikleri için önemlidir. Fakat geleneksel yöntemlerin, mamulün gerçek maliyetini ve üretim kayıplarını belirlemede yeterli olmaması, yönetici kararlarını ve işletme başarısını olumsuz etkilemektedir. Çalışmanın ana çerçevesini oluşturan Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (MAMM) yöntemi bu ihtiyaca cevap vererek, kaynak verimliliğini arttırmayı, sürekli iyileştirmeyi, ekonomik ve çevresel sürdürülebilirliği, daha şeffaf raporlamayı sağlamaktadır. Çalışmanın amacı, MAMM yöntemini üretim sistemine uygulamak, çevresel bir bakış açısıyla mamul ve kayıp oluşum sürecini izlemek, mamul ve kayıp maliyetlerinin tespitini koordineli olarak gerçekleştirmektir. Ayrıca miktar merkezi girdi / çıktı dengesini sağlayarak geleneksel yöntemlerde genel üretim giderleri içerisinde kalan ve ayrı olarak raporlanmayan kayıpları hacimsel ve parasal olarak tespit etmek, üst yönetime karar alma sürecinde yardımcı olması için elde edilen sonuçları raporlamak amaçlar içerisindedir. MAMM yöntemi, bu tez çalışması kapsamında orta-ölçekli bir tekstil işletmesinde uygulanmıştır. Uygulama öncesinde öncelikle literatür taraması yapılmıştır. Daha sonra işletmenin üretim, yönetim ve maliyet sistemi gözlemlenmiş, uygulama dönemine ilişkin belgeler incelenmiştir. Uygulamada örnek olay çalışması yöntemi kullanılmış, yöntemin uygulama esaslarına göre malzeme akış modeli oluşturulmuş, miktar merkezleri belirlenmiş, malzeme akışları fiziksel ve parasal olarak takip edilmiş, toplam üretim maliyetlerinin çıktılara (mamul ve kayıp) dağıtımı fiziksel ölçüler temel alınarak gerçekleştirilmiştir. Mamul ve kayıp maliyetleri belirlenmiş, kayıplar çeşit, miktar ve miktar merkezi bazında rapor edilmiştir. Uygulama sonucunda işletmenin mamul maliyetleri ve üretim kayıpları daha belirgin hale getirilmiş, kayıpların nedenlerinin işletme tarafından daha iyi anlaşılmasına yardımcı olunmuştur. Sonuçlar çalışmanın amaçlarıyla karşılaştırılmış, yorumlanmış ve iyileştirme önerilerinde bulunulmuştur. Bu tez çalışması ile Türkiye'de yeterince uygulanmayan ve çalışılmayan yöntemin, diğer işletmelere tanıtılması, yaygınlaştırılması ve çalışmanın literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.