Maliyet muhasebesi
Bu konu başlığı altında 97 tez
Antakya'da ayakkabı üretim işletmelerinin kurumsal yapısı ve maliyet muhasebesi uygulamaları üzerine bir araştırma
Bu çalışmada, ayakkabı sektöründe önemli bir yere sahip olan Antakya ölçeğinde, ayakkabı üretimi yapan işletmelerin kurumsal yapı eksiklikleri ve maliyet muhasebesi uygulamaları çerçevesinde önemli sorunlar yaşadıkları görülmektedir. Dolayısıyla söz konusu işletmelerin kurumsallaşma ilkeleri ve maliyet muhasebesi uygulamaları araştırma konusu edilerek varsa sorunlarının tespit edilmesi ve yaşanan sorunların giderilmesine yönelik öneriler sunulması amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında Antakya'da faaliyet gösteren ayakkabı üretim işletmelerinden söz konusu çalışmaya katkı sağlayacağı düşünülen 52 ayakkabı üretim işletmesine ulaşılmıştır. Bu işletmelerin sahip, ortak, müdür ve genel müdür unvanlı çalışanları ile yüz yüze görüşme yoluyla anket uygulanarak veri toplanmıştır. Elde edilen veriler arasındaki ilişkiler SPSS programında Sıklık (Frekans) Dağılımı, T testi, Spearman's RHO Sıra Korelasyon, Mann Whitney U- Testi ve Ki-kare Testi yapılarak analiz edilmiştir. Araştırma kapsamındaki işletmelerin yarısının kurumsallaşma sürecinde olduğu tespit edilmiştir. Kurumsallaşma sürecinde olmayan aile işletmelerinde ise yaşanan finansal sorunlar, ülkenin ekonomik durumundaki etkiler ile birlikte genellikle kurumsal yönetim ilkelerinin yetersizliği, etkin bir maliyet kontrol sisteminin olmayışından kaynaklanabilmektedir.
Stratejik yönetim muhasebesi tekniklerinden zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yönteminin bir tekstil işletmesinde uygulanması
Günümüzde artan rekabet ortamı ve teknolojik gelişmeler neticesinde makineleşme ve otomasyon yaygınlaşmıştır. Dolayısıyla, yöneticiler için maliyet bilgilerine daha hızlı ve doğru bir şekilde ulaşmanın önemi artmıştır. Bu kapsamda, stratejik yönetim muhasebesi alanında bazı teknikler geliştirilmiştir. Stratejik yönetim muhasebesi kapsamında maliyet hesaplama tekniklerinden zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yönteminin bir tekstil işletmesinde uygulandığı bu çalışma, Denizli İli Merkezefendi ilçesinde organize sanayi bölgesinde iplik çözgü haşıllama ve dokuma faaliyeti yürüten bir tekstil işletmesinde uygulanmıştır. Bu çalışmanın amacı, uygulamanın yapıldığı işletmesinin 2018 yılına ait muhasebe verileri kullanılarak, zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yöntemi ve faaliyet tabanlı maliyet yönteminin uygulanabilirliğini araştırmak ve sonuçlarını karşılaştırmaktır. Bu kapsamda, öncelikle faaliyet tabanlı maliyet yöntemine göre, ardından zaman esaslı faaliyet tabanlı maliyet yöntemine göre maliyet hesaplama sistemi kurulmuş ve sonuçları karşılaştırılmıştır. Çalışmada araştırma yöntemlerinden örnek olay yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, maliyet ve yönetim muhasebesi çalışmalarında yaygın olarak tercih edilmekte ve uygulamanın yapıldığı işletmede maliyet hesaplama yöntemlerini uygulama ve sonuçlarını değerlendirme olanağı vermektedir. Bu kapsamda, işletmede gözlemler yapılarak yönetici ve çalışanlar ile görüşmeler yapılmıştır. Bu gözlem ve görüşmelere ait bilgiler ile muhasebe verileri birlikte değerlendirilerek uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, her iki sistemin de bir tekstil işletmesinde uygulanabileceği; ZEFTM yönteminin FTM yöntemine göre daha doğru maliyet bilgisi sunduğu ve birim mamul maliyetlerinin de değiştiği tespit edilmiştir. Bu durumun temel nedeni, ZEFTM yönteminin, işletmenin atıl kapasite maliyetlerini hesaplaması ve birim mamul maliyetlerine yansıtmasıdır. Dolayısıyla, atıl kapasitede çalışmış bir işletmenin birim mamul maliyetleri, ZEFTM yönteminde FTM yöntemine göre daha düşük hesaplanmaktadır.
Yer hizmetleri firmalarında maliyet muhasebesi sistemi: Bir uygulama örneği
Havacılık sektörünün en önemli paydaşı olan havayolu firmalarının hava araçlarına, havalimanına varışından ve havalimanından ayrılışına kadar gerekli olan hizmetlerin verilmesini sağlayan yer hizmetleri firmaları havacılık sektörünün değişmez parçalarından biridir. Maliyetlerin kontrol altında tutulması tüm sektörlerde olduğu gibi yer hizmetleri sektöründe de büyük önem taşımaktadır. İşletmelerin maliyetlerini doğru bir şekilde hesaplamaları alınacak olan yönetim kararlarını da etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı; yer hizmetleri firmalarında, havayolu firmalarına verilen hizmet sırasında ortaya çıkan maliyetler üzerine araştırmalar yaparak sektöre katkıda bulunmaktır.
Üretim işletmelerinde safha maliyet yönteminin önemi: Muğla ilinde arıcılık sektörü üzerine bir uygulama
Muhasebe, işletmelerin en önemli fonksiyonlarından biridir. İşletmelerin objektif belgelere göre gerçekleştirilen işlemlerinin kayıt altına alınması, sınıflandırılması ve özetlenmesini sağlar. Doğru bir muhasebe sistemine sahip olmak işletmelerin geleceği açısından oldukça önemlidir. Üretim işletmelerinde işletmenin işlevine uygun olarak seçilmiş maliyet muhasebesi, işletmelerin maliyetleri ile ilgili doğru ve güvenilir bilginin sağlıklı bir şekilde ortaya konmasını sağlayacaktır. Maliyet yöntemlerinin doğru şekilde belirlenmesi ve sağlıklı bir şekilde ortaya konulması günümüzde üretim işletmelerinde büyük sorunlar teşkil etmektedir. Bu çalışmanın amacı; üretim işletmelerinde kullanılan maliyet yöntemlerinin çeşitli yönleriyle tartışılmasıdır. Çalışmanın amacı, temel petek sektörünün üretim ve maliyet yapısını ortaya koyarak, örnek işletme için en ideal maliyet yöntemi ile birim maliyeti hesaplayabilmektir. Bu amaçla gelişmekte olan bir sektör olan arıcılık ürünleri, balmumu ve temel petek ürünlerinin üretimini yapan sektörün yapısını ortaya koyarak, maliyetlerin doğru bir biçimde tespit edilmesi ve doğru kararlar alınması için gerekli olan safha maliyet sisteminin, Muğla'da faaliyet gösteren XYZ üretim işletmesinde nasıl uygulanacağı anlatılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Maliyet Muhasebesi, Maliyet Yöntemleri, Safha Maliyet Yöntemi, Arıcılık, Temel Petek
Hedef maliyetleme açısından muhasebe bilgi sistemine ilişkin bir model önerisi ve bir işletme uygulaması
Bu çalışma, hedef maliyetleme açısından muhasebe bilgi sistemine ilişkin bir model önerisi koymak ve bu modelin işletme uygulamasının analiz edilmesine yöneliktir. Ayrıca, konuyla ilgili olması yönüyle, maliyet yönetimi, maliyet yönetim sistemleri ve çağdaş maliyet sistemleri de açıklanmış bulunmaktadır. Bunların yanında, çalışmanın esasını oluşturması açısından hedef maliyetleme ile muhasebe bilgi sistemi detaylı olarak incelenmiş ve bu iki konunun bütünleştirilmesi neticesinde de bir model önerisi ortaya konulmuştur. Çalışma, 3 bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci bölüm teorik kısım olup üçüncü bölümde bilgi sistemi modeli ortaya konulmuş ve ardından bu modelin işletme uygulaması yapılmış ve uygulamanın sonuçları analiz edilerek öneriler ifade edilmiştir.
Yeni mamul geliştirme kararlarında mamul yaşam seyri maliyetleme yaklaşımı ve bir örnek işletme uygulaması
İşletmeler rekabet avantajı sağlamak ve pazarda lider konuma gelmek için yenilikler yapmalı ve değişen koşullara uyum sağlamalıdır. İşletme sürdürülebilirliği için mamul geliştirme oldukça önemli bir kavramdır. İşletmelerin değişen çevre şartlarına adapte olabilmeleri hususunda yeni mamul geliştirme faaliyetleri stratejik öneme sahiptir. Tıpkı insanlar gibi mamullerinde belirli ömürleri vardır. Mamuller geliştirilmekte, üretilmekte, pazara sunulmakta ve yaşam seyirlerini tamamlamaktadırlar. Günümüzün gelişen teknolojisi ile mamul yaşam seyirlerinin oldukça kısalması, işletmeleri sürekli olarak yeni mamul geliştirmeye zorlamaktadır. Yeni mamul geliştirme faaliyetlerinin kısa aralıklarla gerçekleştirildiği üretim ortamında mamul alternatiflerini değerlendirebilmek için bir takım yöntemlere ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmada, yeni mamul geliştirme faaliyetlerine bağlı olarak, mamul yaşam seyri maliyetleme yaklaşımının karar verme aracı olarak kullanımı gösterilmeye çalışılmıştır. İmalat sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin verilerinden yararlanılarak hazırlanan uygulamada, elde edilen sonuçlar Başabaş analizleriyle desteklenerek, yaklaşımın uygulaması gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, mamul yaşam seyri maliyetleme yaklaşımı için en yararlı stratejik maliyet yönetimi aracı olan faaliyet tabanlı maliyetleme ile sürece destek sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Mamul Yaşam Seyri Maliyetleme, Yeni Mamul Geliştirme, Stratejik Maliyet Yönetimi
Makine imalat sektöründe geleneksel maliyetleme sistemine alternatif faaliyete dayalı maliyet sistemi önerisi
Çağın getirileriyle değişen ihtiyaçlar ve imkânlar doğrultusunda üretim işletmeleri de ürün gamlarında ve üretim biçemlerinde çeşitliliğe gitmektedir. Bu durum, işletmelerin maliyet belirleme yöntemlerine modern yaklaşımlarını zorunlu bir gereklilik olarak ortaya çıkarmaktadır. Bu gerekliliklerin temel işlevlerinden biri de birim maliyetlerin sağlıklı bir şekilde hesaplanabilmesini sağlamaktır. Faaliyete Dayalı Maliyet Sistemi (FDMS), birim maliyetlerin sağlıklı hesaplanabilmesi için geleneksel maliyetleme sistemlerinin (GMS) eksik kaldığı, değişmesi gereken ve işletmelerin ihtiyaç duyduğu noktalara cevap verebilmek adına ortaya çıkmış maliyet hesaplama sistemlerinden biridir. Çalışmada FDMS detaylı bir biçimde açıklanarak, örnek işletme için maliyetleme ve muhasebe kayıt düzeni önerilmiştir. FDMS sonuçlarına göre mizan, yevmiye defter kayıtları ve gelir tablosu düzenlenmiş ve GMS bilgileri ile karşılaştırılmıştır. Maliyet, kârlılık ve Finansal Raporlama açısından FDMS'nin işletme performansına etkileri ortaya konulmuştur. İşletmenin verileri FDMS çıktılarına dönüştürülmüş ve oluşan farklılıklar açıklanmıştır. İşletmenin FDMS ile başarılı sonuçlar elde edebileceği, maliyet, kârlılık başta olmak üzere gelir tablosu kalemlerini ciddi bir şekilde değiştirebileceği, muhasebe kayıtlarında finansal raporlamaya ek olarak maliyet bilgilerini de takip edebileceği bir sisteme sahip olabileceği, mevcut maliyetlemesindeki eksik veya hatalı bilgileri düzeltebileceği ve rekabet edebilirlik avantajını geliştirebileceği bulgularına ulaşılmıştır.
Çağdaş ve geleneksel maliyet yöntemlerinin irdelenmesi ve bir araştırma
Rekabetin boyutlarındaki ve koşullarındaki değişim ve teknolojinin gelişmesine paralel olarak işletmelerin hayatta kalabilmeleri, maliyetlerini etkin bir şekilde yönetebilmelerine bağlı hale gelmiştir. Değişen ve gelişen üretim ortamları ve pazar koşulları, işletmelerin maliyet hesaplama sistemlerini güncellemelerini gerekli kılmış ve bunun sonucunda çağdaş maliyet yaklaşımları olarak adlandırılan yeni yöntemler ortaya çıkmıştır. Çağdaş maliyet yöntemleri, ürün ve hizmetlerin maliyetlerinin, tasarım aşamasından satış sonrası destek hizmetlerine kadar gerçekçi ve anlaşılabilir bir şekilde hesaplanabilmesini sağlamakta ve karar verme süreçlerini destekleyerek işletmelerin küresel pazarlarda rekabet edebilmelerine yardımcı olmaktadır. Bu çalışmada öncelikle geleneksel ve çağdaş maliyet yöntemleri tanıtılmakta ve karşılaştırılmakta, daha sonra Afganistan'ın Balkh ilinde faaliyet gösteren üretim işletmelerinin maliyet muhasebesi politikası ve tekniklerinin genel bir görünümüne yönelik yapılan araştırmaya yer verilmektedir.
Yalın maliyet muhasebesi sistemi ve plastik sektöründe uygulanması
Yalın üretime geçen işletmelerin, yalnızca üretimlerini yalınlaştırmaları yeterli değildir. Yalın dönüşüme uyum sağlayabilmeleri için, muhasebe sistemlerini de yalınlaştırmaları gerekmektedir.Araştırmamız da, yalın üretim ve yalın maliyet muhasebesi sistemi arasındaki ilişki açıklanmıştır. Yalın üretim uygulandığında ne tür işlemler yapılabileceği ve elde edilen sonuçların nasıl raporlandığı ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Yalın maliyet muhasebesi sistemini oluşturabilmek için; yalın düşünce, yalın üretim, maliyet muhasebesi ve yalın maliyet muhasebesi, değer akım, nitelik maliyetlendirme konuları hakkında bilgi verilmiş, değer akımda elde edilen maliyetlerin muhasebe kayıtları yapılmıştır.Uygulama bölümümüzde, yalın üretime geçen bir işletmenin yönetici ve çalışanlarının aldıkları yalın kararlar sonucu üretim aşamalarında nerelerde, nasıl israf yaptıkları belirlenmiş ve en az israfla nasıl daha hızlı bir üretim yapabilecekleri tespit edilmiştir. Örnek bir ürün belirlenmiş ve bu üründe değer akım da oluşan maliyetler çıkarılmış, birim maliyetler doğruya en yakın şekilde hesaplanmış ve değer akımda elde edilen maliyetlerin muhasebe kayıtları yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Yalın Düşünce, Yalın Üretim, Yalın Maliyet Muhasebesi, Değer Akım, Nitelik Maliyetlendirme
Tam zamanında üretim sisteminin üretim maliyetlerine etkisi ve bir uygulama
Hedef olarak küresel rekabetin önem kazandığı günümüzde, üretim teknolojilerinde değişiklik yapılması zorunlu hale gelmiştir. Buna bağlı olarak işletmelerin yüksek kalite ve düşük maliyetli gereksinimi karşılamaktan başka seçenekleri kalmamıştır. Bunun sonucu olarakta TZÜ Sistemi ortaya çıkmıştır. TZÜ Sistemi, bir israfi önleme felsefesidir. TZÜ Sistemi ilk madde ve malzemenin satın alınmasında nihai mamul halinde müşteriye teslimine kadar olan üretim sürecinde tüm israfı ortadan kaldırmak; kaliteyi ve verimliliği artırarak üretim maliyetlerini azaltmayı amaçlamaktadır. Stokları varlık olarak değil İşletme için bir yük olarak görmektedir. TZÜ Sistemi, üretim ortamını fiziksel yapısını değiştirerek gerek üretim maliyetlerinin doğasında ve gerekse söz konusu maliyetlerin ölçümlenmesi ve kontrolünde değişikliklere neden olmuştur. Böylece, TZÜ Sistemini başarıyla uygulayan işletmeler maliyet muhasebesi sistemlerinde geleneksel yöntemleri terk ederek bu anlayışa uygun yeni ve yaratıcı yöntemler geliştirmek zorunda kalmışlardır. TZÜ sistemini işletmede uygulayabilmek için bazı şartların yerine getirilmesi gerekmektedir.İşletme yönetimi başta olmak üzere tüm çalışanların bu sisteme inanmaları gerekmektedir.Dünyada bu sistemi uygulayan işletmeler önemli ölçüde maliyet azaltımı sağlamışlardır.Üretim sistemine bağlı olarak üretim maliyetlerini ve maliyet muhasebesi hesaplama yöntemlerini değiştirmişlerdir. Ülkemizde TZÜ sistemi pek yaygın olmamakla birlikte uygulayan büyük işletmeler de mevcuttur.İşletmelerimizin küresel rekabet ortamında ayakta kalabilmeleri için bir an önce bu sisteme geçmeleri bir zorunluluk olmaktadır.
Yönetimin karar verme boyutunda cari değer muhasebesi verilerinin kullanılması
Ill ÖZET Enflasyon tüm dünya ülkelerini ve bu ülkelerdeki hemen hemen tüm ekonomik birimleri olumsuz olarak etkilemektedir. İşletmeler, enflasyonun olumsuz etkilerine en çok maruz kalan ekonomik birimlerdir. İşletmelerde de muhasebeciler; fiyatların sürekli artış gösterdiği bir ekonomik ortamda geleneksel yöntemlerle, yöneticilerin isabetli finansal kararlar almasında karar destek sistemi olma misyonunu yerine getirememektedir. Değer ölçüsü olarak kullandığı para biriminin değerinin, zaman içersinde değişmediği varsayımına dayanan ve bu varsayımdan hareketle, işletmelerin mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını gösteren finansal tablolar hazırlayan geleneksel muhasebe sistemi, artık enflasyonun cari olduğu günümüz koşullarında yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle bilgi kullanıcılarının isabetli kararlar almaşım sağlayacak, homojen mali tablolar üretebilecek ve doğru bilginin yamsıra faydalı bilgiyi de sunabilecek bir muhasebe sistemine ihtiyaç vardır. Bu muhasebe sistemi, enflasyonun süreklilik kazandığı günümüz koşullarında geleneksel muhasebenin yerine geçecek olan enflasyon muhasebesidir. Enflasyon muhasebesi, fiyatlar genel seviyesi muhasebesi, yenileme maliyeti muhasebesi, cari değer muhasebesi ve karma(entegre) muhasebe olmak üzere dört yöntemden oluşmaktadır. Bu çalışmada ölçü birimi olarak paramn nominal değerini esas alan, değerleme esası olarak cari değerlere dayalı değerlemeyi kabul eden ve işletmenin sermayesini üretim gücü olarak korumayı amaçlayan cari değer muhasebesi yöntemi incelenecektir.
Birleşik ve yan ürünlerde maliyet hesaplama yöntemlerinin TÜPRAŞ`ta uygulanması
ÖZET Bir endüstri işletmesinin hayatiyetini devam ettirebilmesi; sadece işletme dışı faaliyetlerini bir düzen dahilinde yürütebilmesine bağlı değildir. Bunun yanında işletme içindeki miktar ve değer hareketlerinin ihtiyaçlara en uygun şekilde yürütülmesi, bu hareketlerin sistematik bir şekilde kayıtlara geçirilmesi ve iktisadi faaliyetleri asgari emek ve fedakarlık felsefesi çerçevesinde basara bilmek amacıyla kayıtlardan elde edilen bilgilerin devamlı surette değerlendirilmesi gerekir. Bu bakımdan günümüzde bütün işletmeler maliyet hesaplarına büyük önem vermektedir. Maliyet muhasebesi, maliyet kontrolü işlerini iki alt işlev olarak yerine getirmektedir. Birinci olarak maliyetleri azaltmak (böylece rekabet gücünü artırmak) ya da aynı düzeyde tutmak; ikinci olarak yönetimin performansım ve verimliliğini ölçmektir. Maliyet muhasebesinden elde edilen çeşitli veriler ve bunların analizi sonucunda üretimi artırıcı ve maliyeti düşürücü çalışma şekillerinin ve politikaların uygulaması mümkün olur ve bundan da milli ekonomi kazançlı çıkar. Birleşik imalatta kullanılan esas sistem safha maliyeti olmakla beraber her işletme kendi bünyesinin özelliğine göre, birleşik mamullerin maliyetini değişik yöntemlerle hesaplayabilir. Üretim işletmelerinin bir kısmında, işletmeler üretimi amaç edindikleri ona ürünlerin yanı sıra, zorunlu olarak (teknolojik zorunluluk ve bunun gibi sebepler) bir ya da birden fazla ürünlere üretebilirler. Üretimin esas kısmını ve asıl gayesini temsil eden mamullere birleşik ürün, birlikte elde edilen diğer mamullere yan ürün denir. Birleşik ürünle, yan ürünlerin ayırt edilmesinde bazı güçlükler olmakla beraber; genellikle satış değeri, göreli olarak oldukça düşük olanlar ve teknolojik zorunluluk ve bunun gibi sebeplerle üretilenler yan ürün kapsamına girer.m Gerçek maliyetlerin bulunması, maliyet hesaplama yöntemlerini gerektirir. Gerek üretilen ürünlerin maliyetlere bağlı olarak fiyatlarını saptama, gerekse ulusal-uluslararası rekabet edebilmesi; üretilen ürünlerin maliyetini doğru saptamayı gerektirir. Çalışmamızda birleşik ürünlerin ve yan ürünlerin maliyet hesaplama yöntemleri ve bu yöntemlerin yarar ve sakıncaları ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu amaçla çalışmamızda ülkemizin toplam hampetrol rafinajının % 86'sma ve ayrıca ham petrol, LPG ve diğer petrol ürünleri dış alımı için mükemmel bir alt yapıya ve güçlü bir lojistik konuma sahip Tüpraş 'ta birleşik ve yan ürün maliyet hesaplama yöntemleri uygulanmaya çalışılmıştır. Ülkemizin lider enerji kuruluşu ve dünya klasında rafineri şirketi olabilmek için Tüpraş 'ta maliyetleri azaltmak hedeflenmiştir. Tüpraş Türkiye'de oldukça stratejik öneme sahip bir kuruluştur. Bu nedenle maliyetlerin tanımı ve azaltılması Tüpraş açısından önemli bir argümandır. Buradan hareketle çalışmamızda, birleşik ve yan ürünler tanımlanmış, Tüpraş'ta bu tanımlara uyan hangi ürünlerin üretildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Daha sonrada, birleşik ve yan ürün maliyet hesaplama yöntemlerinden hangilerinin uygulanabilir olduğu ortaya konmaya çalışılmıştır.
Faaliyet esasına dayalı maliyetleme ve Batman Limpaş Üretim İşletmesinde bir uygulama
ÖZET 1960'lı yılların başlarında Peter Drucker, geleneksel muhasebe maliyetleme sistemlerinin ürünleri maliyetlemede gerçeği yansıtmadığını öne sürmüştür. Ona göre yöneticiler, mamul maliyetlemelerinde kullanılan yanlış bilgilere göre karar veriyorlardı. Son zamanlarda maliyet hesaplama araştırmacıları geleneksel yönetim muhasebe sistemlerinin mamul maliyet bilgilerini tam olarak sağlamadığını tespit ettiler. Bu araştırmacılara göre geleneksel muhasebe sistemleri uygulamada, yöneticilere, planlama ve karar verme süreçlerinde oldukça geç ve yanlış bilgiler sağlıyordu. Bununla birlikte varolan maliyetleme sistemleri yöneticilerin ihtiyaç duydukları detaylı ve niceliksel maliyet bilgisi ile iş süreç bilgisi konularında gerekli bilgiyi sağlayamıyordu. Bu bilgiler de olmadan yöneticiler artan maliyetler karşısında ne yapacaklarını veya neye odaklanacaklarını bilemiyorlardı. Yeni üretim ortamlarında, İşletmelerin üretim ve maliyet yapılan farklılaşmıştır. Bu farklılaşma, endirekt maliyetlerin artmasına ve bu gider kalemi üzerinde yoğunlaşılmasına yol açmıştır. Bunun sonucunda ise geleneksel maliyet yöntemlerinin, GÜG'lerini dağıtım sürecindeki yetersizlikleri ortaya çıkmıştır. Böylece mevcut maliyet hesaplama sisteminin reorganizasyonu gündeme gelmiş ve 'Faaliyet Esasına Dayalı Maliyetleme' yöntemi olarak adlandırılan yeni bir hesaplama yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntemin uygulanmasıyla genel üretim giderleri mamullere daha doğru yüklenecek, böylece işletme yöneticileri işletme Maliyetlerine ilişkin karar almada daha doğru maliyet bilgilerine ulaşabileceklerdir.
İşletmelerde yönetim aracı olarak kar planlaması ve kontrolü uygulamalarında karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri
İşletmeler özellikle sürekli değişen bir ortamda faaliyetlerini sürdürmek ve başarılı olmak için faaliyetlerini planlamak zorunluğundadırlar. Temel amaç kâr elde etmek olduğu için Kâr Planlaması ve Kontrolü en önemli yönetim aracıdır. Kâr Planlaması ve Kontrolü, bir çok tekniği ve yaklaşımı içeren oldukça karmaşık bir süreçtir. Bu çalışmanın temel konusunu Kâr Planlaması ve Kontrolü oluşturmaktadır. Çalışmada Kâr Planlaması ve Kontrolü çerçevesinde; Kâr Planlaması ve Kontrolü kavramı ve süreci, Kâr Planlaması ve Kontrolü'nde yararlanılan teknik ve anlayışlar, bütçeler ve modern bütçeleme yaklaşımları incelenmiştir. Bunlara ek olarak Kâr Planlaması ve Kontrolü'nün aşamaları ayrıntıları ile açıklanmıştır. Ayrıca, Çalışmada Türkiye'nin en büyük 500 sanayi kuruluşu içerisinde yer alan tekstil işletmelerini kapsayan ankete dayalı bir araştırma ve X işletmesinde Kâr Planlaması ve Kontrolü uygulamaları, örnek olay çalışması olarak yer almıştır. Bu araştırmaların sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi ile işletmelerin Kâr Planlaması ve Kontrolü'ne ilişkin sorunları tespit edilerek, bu sorunların çözümüne yönelik öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Sözcükler. Kâr Planlaması ve Kontrolü, İşletme Bütçeleri, Modern Bütçeleme Yaklaşımları.
Tekstil sektöründe standart maliyet sistemi uygulaması
Bu çalışmada ilk olarak, maliyet muhasebesinin tarihsel gelişimi anlatılmıştır. Maliyet sistemleri bu gelişmeye paralel olarak sırasıyla fiili, tahmini ve standart maliyet sistemi şeklinde anlatılmıştır. Ardından standart maliyet sisteminin teorik esasları anlatılmıştır. Ayrıca CİM (Bilgisayarla bütünleşik üretim), FMS (Esnek üretim sistemleri) gibi ileri üretim teknikleri ve TQM (Toplam kalite yönetimi) gibi yeni yönetim felsefesinin uygulanmasıyla meydana gelen yeni üretim ortamı ile ilgili bilgi verilmiştir. Standart maliyet sisteminin bu yeni üretim ortamında işletmeler tarafından kullanılabilirliği sisteme yönelik olumlu ve olumsuz eleştirilerden yararlanılmak suretiyle belirlenmeye çalışılmıştır. Standart maliyet sistemi 1900'lü yıllarm başında ilk olarak geliştirilmiş ve bugüne değin bir maliyet kontrol ve performans değerleme aracı olarak kullanılmıştır. Standart maliyetlerin Adana bölgesinde faaliyette bulunan 34 tane tekstil işletmesinde kullanılışını saptamak amacıyla bir anket çalışması ve bir kamu kuruluşunda bir olay çalışması yapılmıştır. Anahtar Kelimeler; Standart maliyet, yeni üretim ortamı, anket çalışması, olay çalışması.
Bankaların maliyet hesaplamalarında kaynak tüketim muhasebesi yöntemi: Pandemi döneminde bir uygulama
Küreselleşmenin işletmeler açısında ortaya çıkardığı en önemli sonuç ulusal veya uluslararası rekabet ortamıdır. Bu rekabet ortamında işletmeler düşük kâr oranları ile faaliyet göstermek zorunda kalmaktadır. İşletmeler kârlılıklarını arttırabilmek amacıyla kullandıkları maliyetleme yöntemlerini daha modern hale getirmek durumundadır. Finansal muhasebe ve yönetim muhasebesinin en önemli karar merci maliyet muhasebesidir. Bugüne kadar işletmeler birçok maliyet yöntemi kullanmıştır. Bu maliyet yöntemlerinin günümüzde öne çıkanı kaynak tüketim muhasebesidir (KTM). KTM, maliyetleri minimum seviyelere düşürmek, kâr oranını maksimum seviyelere çıkarmak, kapasite rantabilitesini yükseltmek için doğru ve güvenilir bilgiler sunmayı hedefleyen, işletmeler arasındaki rekabet platformunda başarıyı hedefleyen bir yönetim muhasebe sistemi olarak tanımlanır. KTM maliyet hesaplamalarını kaynaklara bağlı tutarak ürün veya hizmet maliyetini minimum seviyelere indirip işletme gelir ve kazancını maksimum seviyelere çıkarmayı amaçlamaktadır. Ayrıca KTM, kullanılmayan ve atıl olan kapasitenin doğru ve verimli kullanımının birim maliyet hesaplamalarında ve yönetimin alacağı kararlarda önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Ulusal ve uluslararası arenada finansal faaliyetleri gerçekleştiren kurumlar bankalardır. Bankalar; mevduat ve kredi sağlayan, çeşitli yatırım imkânları sunan, para aktarımına kolaylık sağlayan, değerli eşyaları güvenle saklama kolaylığı sunan, birçok ödeme işlemine olanak sağlayan, kambiyo işlemleri ve ekonomik faaliyetlerin gerçekleştiği finansal kuruluşlar arasında yer almaktadır. Bankacılık sektörü ülke ekonomilerinde kilit bir role sahip olup, ekonomik altyapının vazgeçilmez bir parçasıdır. Küresel rekabet, dijitalleşme ve 2020 yılının ilk aylarında başlayan salgın hastalık (pandemi) dönemi tüm işletmeleri etkilediği gibi bankaları da önemli oranda etkilemiştir. Azalan hasılatlar fakat o oranda düşürülemeyen maliyetler bankalardaki kârlılık oranlarını aşağıya çekmektedir. Tüm dünyaya hızlı bir şekilde yayılan salgın hastalık (pandemi) nedeniyle tüketici alışkanlıkları ve bunun paralelinde işletmelerdeki yönetimsel anlayış büyük oranda değişmiştir. Bankacılık sektöründe müşteri istekleri doğrultusunda ürün-hizmet çeşitliliğinin artması ile maliyet hesaplama yöntemleri açısından farklı yaklaşım tarzları ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de pandemi döneminin başlaması ile ekonomik daralma bütün sektörü etkilemiştir. Bankalarda etkilenen sektörler arasındadır. Bu çalışmada, bankaların maliyet hesaplamalarını doğru ve güvenilir bir şekilde hesaplayabilmesi amacıyla KTM yöntemi önerilmiş ve uygulamalı bir şekilde ele alınmıştır. Ayrıca, KTM yöntemi detaylı bir şekilde tanıtılmıştır.
Resource consumption accounting and its application in a healthcare institution
In the current global environment, businesses must use an efficient cost system in order to develop a competitive advantage. A traditional cost system does not produce accurate information since it considers a volume based allocation procedure. As a result, Activity Based Costing System has been developed. However, this system cannot reveal the unused capacity. In addition, this system cannot be used to make short-run decisions. Thus, a new cost system, Resource Consumption Accounting, has emerged. The Resource Consumption Accounting is a new and detailed system which provides opportunities to managers to make both short- and long-run decisions. This system also shows the unused capacity by using both activity-based and process-based perspectives. Accordingly, this study aimed to reveal the effectiveness of the Resource Consumption Accounting. In this regard, reliable data were obtained to make long-run decisions. The short-run cost data that can be used to improve the competitive advantage were also obtained.
Süreye dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme (SDFTM): bir üretim işletmesinde uygulama
Teknolojik gelişmelere bağlı olarak değişen çevresel koşullar işletmelerin maliyet yapılarını değiştirmiş, dolaylı maliyetlerin toplam maliyetler içerisindeki payının artmasına neden olmuştur. Yoğun rekabet ortamında maliyet yönetiminin giderek önemli hale gelmesi işletmeleri birim ürün maliyetlerini doğru hesaplamaya zorlamaktadır. Bu bağlamda maliyet muhasebesi yazınında dolaylı maliyetleri ürünlere daha doğru yüklemeye çalışan çeşitli bilimsel yöntemler üzerinde çalışılmaktadır. Zaman esasına dayalı hesaplamalar kullanan Süreye Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (SDFTM) yönteminin işletmelere daha doğru ve zamanlı maliyet bilgileri sağladığı ifade edilmektedir. Bu çalışmanın amacı SDFTM yönteminin bir KOBİ'de uygulanabilirliğini araştırmaktır. Bunun için örnek bir üretim işletmesinde olay çalışması yöntemi kullanılarak yöntemin uygulanabilirliği test edilmiştir. Araştırma ile SDFTM yönteminin geleneksel maliyet yöntemlerine göre daha doğru maliyet bilgileri sağladığı ve KOBİ'lerde uygulanabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Maliyet muhasebesi, süreye dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme, küçük ve orta ölçekli işletmeler
Kaynak tüketim muhasebesi ve müşteri karlılık analizi: Üretim işletmesinde bir uygulama
Kaynak Tüketim Muhasebesi Sistemi (KTM); Faaliyet Tabanlı Maliyetleme ve Alman Maliyet Muhasebesi Sisteminin bir birleşimidir. KTM kapasite ve faaliyetlere odaklanan, kapasite ve süreç analizinin yapılmasını sağlayan bir sistemdir. Ortaya çıkan tüm maliyetleri nedensellik çerçevesinde ele alan KTM; kaynak tüketimine odaklanan, fiili kaynak miktarını dikkate alan ve maliyetleri sabit, orantısal olarak ayıran bir yöntemdir. KTM ile atıl kapasite maliyeti tespit edilebilmektedir. Bu çalışmada; tanımlayıcı ve açıklayıcı olay çalışması ile Kaynak Tüketim Muhasebesi ve Müşteri Karlılık Analizi bir üretim işletmesinde incelenmektedir. Tanımlayıcı olay çalışması ile işletmenin mevcut maliyet sistemi incelenmiş ve üretim süreci gözlenmiştir. Açıklayıcı olay çalışması ile; müşteri karlılık analizi, kaynak tüketim muhasebesi sisteminden elde edilen veriler dikkate alınarak işletme özelinde incelenmiş, elde edilen veriler analiz edilerek, bulgular yorumlanmıştır.
Süreç ve maliyet iyileştirmede kısıtlar teorisi ve zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyet sisteminin entegrasyonu üzerine bir uygulama
Günümüzde işletmelerinin üretim faaliyetlerinde artan teknoloji kullanımı, geleneksel maliyet yöntemlerine göre hesaplanan ürün maliyeti bilgisinin doğruluğunu azaltmaktadır. Bu çerçevede Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyet sistemi (ZDFTM), geleneksel sistemde genel üretim giderleri dağıtımındaki eksiklikleri gidermek üzere geliştirilmiştir. ZDFTM sistemi, ürün maliyetlerini üretim faaliyetlerinden faydalanma sürelerine göre tespit eden çağdaş bir maliyet ve yönetim muhasebesi yaklaşımıdır. ZDFTM sistemi işletmenin faaliyetlerini, maliyetlerini, üretim süreçlerini detaylı olarak inceleme olanağı sağlar. Bu çalışmada ZDFTM sistemi, kısıtlar teorisi ile birlikte ele alınmıştır. Bu entegrasyon, işletmenin tüm üretim kapasitesinin incelenerek darboğaz faaliyetlerin belirlenmesine imkan sağlamıştır. Bu amaçla bir üretim işletmesinde tanımlayıcı ve açıklayıcı olay çalışması yapılmıştır. Yapılan olay çalışması çerçevesinde önce işletmenin mevcut maliyet sistemi incelenmiş ve sonra ZDFTM sistemine dayalı kapasite kullanım oranları ve kısıtlar teorisi ilkeleri çerçevesinde kapasite kısıtları tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra tespit edilen kapasite kısıtlarına yönelik, kısıtlar teorisinin beş aşamalı iyileştirme yöntemi çerçevesinde çözüm önerilerinde bulunulmuştur.
Elektrik özelleşmesinin tekstil işletmelerinin maliyetlerine etkisi: Maliyet analizi
Elektrik enerjisi milyonlarca insan tarafından kullanılan insan hayatı için oldukça önemli bir enerji türüdür. Elektrik enerjisi sektörü dünya ve ülke ekonomisinde oldukça önemli bir paya sahiptir. Elektrik enerjisi üretim yapan sektörleri de önemli düzeyde etkilemektedir. Bu sektörlerin başında tekstil sektörü gelmektedir. Tekstil üretimi, teknolojinin geliştirmiş olduğu makinelerle üretimi gerçekleşmektedir. Küresel rekabetin artması kalitesi yüksek olan ürünlerin daha düşük maliyet ile üretilmesini zaruri bir hale getirmiştir. Küresel piyasanın böyle bir şekil alması, tekstil işletmelerinde maliyetin ve maliyet muhasebesinin önemini da arttırmaktadır. Çalışmanın amacı, özelleşen elektrik enerjisinin tekstil işletmelerindeki maliyetine etkisini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda elektrik enerjisi sektörünün yeni oluşumu, tekstil sektörünün gelişimi ortaya konularak, tekstil sektöründe girdi olarak kullanılan elektrik enerjisi fiyatının ürün üzerindeki maliyet etkisi tespit edilmesi için Safha Maliyet yöntemi kullanılmıştır. Gaziantep'te faaliyet gösteren emsal iki işletmeninin üretime konu olan ürünlerin maliyet yapısı bu işletmelere hizmet veren SMMM ofisinden temin edilmiştir. İşletmelerin ismi değiştirilerek ve verilerin gerçekliğine bağlı kalarak; sayısal işlemlerin kolaylaştırılması amacıyla rakamların sıfırları azaltılıp tam sayı şeklinde bir düzeltme yapılmıştır. Elektriğin özelleştirilmesi sonucu serbest tüketici olarak tedarikçisini seçme hakkını kullanan Y tekstil A.Ş, X Tekstil A.Ş 'ye göre her iki tür üründe de birim başına 0,24 Türk Lirası daha az maliyete katlanmıştır. Gaziantep'te faaliyet gösteren emsal iki şirket olan X A.Ş ve Y A.Ş Tekstil üretim işletmesinde karşılaştırmalı olarak anlatılmaktadır. Kelimeler: Elektrik Enerjisi, Tekstil İşletmesi; Maliyet muhasebesi, Özelleştirme
Sağlık işletmelerinde sürece dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme: Aydın'da bir hastane işletmesinde uygulama
İşletmeler, yüksek rekabet ortamında, başarılarını ve karlılıklarını devam ettirebilmek için günümüz dünyasında etkili bir maliyet sistemi kullanmak zorundadırlar. Geleneksel maliyet sistemlerine baktığımızda bugünün maliyet hesaplamalarını etkin bir şekilde karşılayamadıkları görülmektedir. Bu yüzden işletmeler için yeni ve verimli bir maliyet sistemine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu eksikliklere çözüm olarak da en etkili maliyet sistemi olarak Sürece Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme (SDFTM) geliştirilmiştir. SDFTM, Faaliyet Tabanlı Maliyetleme'nin (FTM) eksik kalan yanlarını tamamlayarak daha doğru ve net sonuçların ortaya çıkmasını sağlamaktadır. FTM'nin dezavantajlı yönlerinden en önemlisi maliyetinin yüksek ve çok fazla zaman alıcı özelliğinin olmasıdır. SDFTM sistemi ise bu tür problemlere ve güncellenme sıkıntılarına çözüm bulunması için ortaya atılmıştır. SDFTM sistemi Geleneksel FTM sistemine göre daha ucuz ve daha kolay uygulanması sebebiyle tercih edilmektedir. SDFTM sistemi pratik kapasiteleri dikkate alarak, kullanılmayan kapasiteyi açığa çıkarmasıyla FTM sisteminden ayrılmaktadır. FTM sisteminde teorik kapasite, SDFTM sisteminde ise pratik kapasite kullanılmaktadır. Bu şekilde mevcut ve optimal durumlar arasındaki karşılaştırmalar daha önemli hale gelmektedir. Bu tezin amacı; SDFTM sisteminin diğer geleneksel maliyet sistemlerine oranla daha verimli ve etkili olduğu bir hizmet işletmesi olan hastane örneğinde pratik olarak uygulanarak sonucun daha gerçeğe uygun ve güvenilir olması sağlanmıştır.
İşletmelerde iş sağlığı ve güvenliği harcamalarının yönetim ve maliyet muhasebesi açısından fayda maliyet analizi: Manisa Kalıp Sanayi örneği
Bu çalışmanın amacı, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının işletmeler için bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra işletmelere önemli katkılarının da olduğunu ortaya çıkarmaktır. Çalışma birbiriyle anlam bütünlüğüne sahip üç bölümden ulaşmaktadır. Birinci bölümde; iş sağlığı ve güvenliği kavramı açıklanmış, iş sağlığı ve güvenliğinin amacı ve önemi üzerinde durulmuş, iş sağlığı ve güvenliğinin Dünya'da ve Türkiye'de tarihsel gelişimi anlatılmış, iş kazaları ile meslek hastalıkları incelenmiştir. İkinci bölümde; verimlilik ve verimliliği etkileyen faktörler incelenmiş, ergonomi ve iş güvenliğinin verimlilikle olan ilişkisi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; Manisa il merkezinde faaliyet gösteren işletmeler üzerinde yapılan araştırmanın sonuçları analiz edilerek yorumlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın temel varsayımı işletmelerde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine yapılan harcamaların işletmeler açısından bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra uzun vadede fayda sağlayacağının düşünülmesidir. Araştırma sonucunda iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine yapılan harcamaların işletmeler açısından bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra uzun vadede fayda sağlayacağı varsayımımız doğrulanmıştır. İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının; iş kazası sayısını azalttığı, personel değişim hızını düşürdüğü, üretimde yaşanan kesintileri azalttığı, iş göremezlik sürelerini düşürdüğü, verimliliği artırarak üretim maliyetlerini düşürdüğü, şirket imajını olumlu etkilediği ve müşteri memnuniyetini artırdığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler: İş Sağlığı ve Güvenliği, İş Kazaları, Meslek Hastalıkları, Fayda-Maliyet Analizi, İSG ve Verimlilik.
Üretim işletmelerinde kullanılan maliyet sistemlerinin incelenmesi: Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde bir araştırma
Üretim işletmeleri açısından günümüzde giderek küreselleşen piyasa şartlarında sürdürülebilir rekabet avantajı sağlayabilme yolları arasında sayılan ileri üretim teknolojilerin ilk adımı, Sanayi Devrimi'nin seri üretim kavramını sunması ile atılmıştır. Seri üretime geçiş sayesinde üretim sürecinde meydana gelen hatalı ürün oranında görülen azalmalar işletmelerin en büyük avantajı olurken, giderek gelişen üretim sistemlerine paralel olarak daha çağdaş maliyet muhasebesi sistemleri ihtiyacı da ortaya çıkmıştır. Yaygın olarak kullanılan geleneksel maliyet sistemlerinin güncel üretim teknolojileri karşısında yetersiz kalması nedeniyle bugün işletmeler tarafından çeşitli çağdaş maliyet sistemleri kullanılmakta ve önerilmektedir. Üretim ve maliyet arasındaki koparılamaz ilişki de göz önüne alındığında, çağdaş maliyet muhasebesi sistemlerinin faydalı olabilmesinin tek yolu, üretim sürecinde kullanılan imalat sistemlerinin işletme faaliyetine uygunluğu ve maliyet minimizasyonu amacına hizmet edebilmesi olacaktır. Bu nedenle işletmelerin yalnızca doğru üretim teknolojilerini kullanması veya yalnızca doğru maliyet sistemlerini kullanıyor olması, tek başına yeterli olmayacaktır. Bu araştırma, Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde bulunan işletmelerin günümüzde benimsedikleri maliyet muhasebesi yöntemleri ile ilgili bir profil çizme amacı taşımaktadır. Manisa Organize Sanayi Bölgesi üzerinde işletmeler tarafından kullanılan maliyet sistemlerinin henüz incelenmemiş olması, seçilen konuyu öncelikli hale getirmiştir. Bu amaç doğrultusunda, Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde faaliyet gösteren işletmelerin maliyet sistemleri uygulamaları açısından bir durum analizinin yapılması hedeflenmiştir. Ayrıca maliyet sistemleri ile bazı işletme özellikleri arasında bir ilişkinin olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda Manisa Organize Sanayi Bölgesi üretim işletmelerinin geleneksel maliyet sistemlerini çağdaş sistemlere oranla daha fazla kullandıkları, ancak çağdaş maliyet ve yönetim muhasebesi sistemlerini de azımsanamayacak derecede kullanmakta oldukları tespit edilmiştir. Daha önce başka uygulama alanlarında yapılmış benzer çalışmalarda karşılaşılan araştırma sonuçlarına göre Manisa Organize Sanayi Bölgesi, çağdaş maliyet sistemleri kullanımları konusunda daha bilinçli görünmektedir.