Mast hücre stabilizatörü kromolin sodyumun deneysel kolestazda olası iyileştirici etkilerinin araştırılması

Giriş ve Amaç: Kolestaz; hepatosellüler hasar, duktus hücre proliferasyonu ve karaciğer fibrozisine neden olmaktadır. Mast hücreleri hepatobiliyer hastalıklarda sayıca artarak fibrotik değişikliklerin oluşumunda rol oynamaktadır. Kolestatik kaşıntı oluşumunda çeşitli mekanizmalar tanımlanmış olsa da patogenez kesinlik kazanmamıştır. Bu çalışmamızda koledok ligasyonu ile deneysel kolestaz oluşturulan rat modelinde, mast hücre stabilizatörü bir ajan olan kromolin sodyumun deneysel kolestazda biyokimyasal ve histopatolojik olası iyileştirici etkilerini incelemeyi, kolestatik kaşıntı üzerine etkinliğini araştırmayı ve bu etkinliğin derecesini bu alanda kullanılan bir grup terapötik ajanın etkinliği ile karşılaştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Ağırlıkları 193-296 gram arasında değişen, Spraque Dawley cinsi 69 adet erkek rat; randomize bir şekilde 8 gruba ayrıldı. Cerrahi işlem öncesi ağırlıkları ölçülen ratlara post-operatif 10 gün süreyle, ardışık her gün belirlenen tedaviler uygulandı. Laparotomi yapılan sham grubuna (n=9) koledok ligasyonu (KL) uygulanmadı, tedavi verilmedi. Kontrol grubuna (n=12) koledok ligasyonu uygulandı ve tedavide intraperitoneal (ip) serum fizyolojik verildi. Diğer 6 gruba da koledok ligasyonu uygulandı. Bu gruplardan KL+KROM grubuna (n=9) ip kromolin sodyum, KL+KFA grubuna (n=8) ip klorfeniramin maleat, KL+SERT grubuna (n=8) oral sertralin, KL+OND grubuna (n=8) ip ondansetron, KL+UDKA grubuna (n=7) oral ursodeoksikolikasit ve KL+NAL grubuna (n=8) ip naloksan uygulandı. Deneyin 5. ve 10. günü denekler 5'er dakika boyunca kaşınma davranışı yönünden gözlendi. 10 günün sonunda ağırlıkları ölçülen deneklerin genel anestezi altında kan örnekleri alındıktan sonra sakrifikasyon ile histopatolojik çalışmalar için doku (cilt-cilt altı, periton zarı, karaciğer) örnekleri alındı. Bulgular: KL+KROM grubunda kontrol grubuna göre, plazma AST ve ALT değerleri dışındaki biyokimyasal parametrelerde (serum histamin ve ototaksin, plazma total safra asitleri, ALP, GGT, total ve direkt bilirubin düzeyleri) anlamlı azalma izlendi (p<0.05) ve sayıca en çok parametrenin anlamlı azalma gösterdiği grup KL+KROM grubu idi. Karaciğer spesmenleri histopatolojik açıdan değerlendirildiğinde, medikal tedavi gruplarından KL+KROM ve KL+SERT grubunda portal inflamasyon, lobuler inflamasyon, safra duktus proliferasyonu, nekroz ve fibrozis açısından kontrol grubuna göre anlamlı histopatolojik iyileşme izlendi (p<0.05). Kolestaz ile birlikte karaciğer, cilt ve periton mast hücre sayılarının arttığı görüldü. KL+KROM grubunda; karaciğer ve periton mast hücrelerindeki azalma kontrol grubuna göre anlamlı iken (sırasıyla p=0.003, p=0.004), cilt mast hücre sayılarındaki azalma anlamlı bulunmadı (p=0.09). Deneyin 5. gün ve 10. gün kaşınma davranışı izleminde tüm grupların kaşınma süreleri ortalamaları kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük izlendi (sırasıyla p<0.05, p<0.05). Kaşınma sürelerinin kontrol, sham, KL+OND ve KL+NAL gruplarında 5. günden 10. güne artmış olduğu; KL+KFA, KL+SERT, KL+UDKA ve KL+KROM gruplarında ise azalmış olduğu görüldü. Sonuç: Çalışmamız göstermiştir ki; kolestatik kaşıntıda daha önce denenmemiş bir ajan olan mast hücre stabilizatörü kromolin sodyum, umut vadedici anti-pruritik etkinliğe sahiptir ve kolestazda biyokimyasal ve histopatolojik iyileşme sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Kolestaz, kolestatik kaşıntı, mast hücreleri, kromolin sodyum, ototaksin