Mâtürîdî tefsirinin Türkiye tahkikinde kaynağı tespit edilemeyen rivayetler üzerine bir değerlendirme

İmam Mâtürîdî, Te'vîlâtü'l-Kur'ân'da rivayetleri bir tefsir kaynağı mâhiyetinde kullanmış ve görüşlerine delil olarak sunmuştur. Bu rivayetlerin büyük bir kısmı Hz. Peygamber ve sahabeden menkûl olarak zikredilmiştir. Bekir Topaloğlu ve Ahmet Vanlıoğlu başkanlığında tahkiki yapılmış olan Te'vîlâtü'l-Kur'ân isimli eserde yer alan rivayetlerin bir kısmının kaynağının tespit edilemediği iddia edilmiştir. Bir kısım rivayetlerin ise benzer manalarda kaynaklarda vârid olduğu fakat bu rivayetlerin aynı lafızlarla kaynaklarda tespit edilemediği ifade edilmiştir. Te'vîlât'ın mezkûr tahkikinde tespit edildiği kadarıyla 22 merfû Rivayet, 28 mevkûf rivayet, 9 maktu' rivayetin kaynağı tespit edilemediği zikredilmiştir. 10 adet rivâyetin de kimseye nispet edilmeden temrîz sigasıyla aktarıldığı ve kaynaklarda tespit edilemediği saptanmıştır. Araştırmamızda aslı tespit edilemeyen bu rivayetlere ulaşılamama iddiası konu edilmiştir. Bunu yapmaktaki amaç bu rivayetlerin kaynağının gerçekten olup olmadığını sorgulamaktır. Böylece bunun aslının, tahkikten mi yoksa Mâtürîdî'nin aslı olmayan rivayetleri kullanmasından mı kaynaklandığını tespit etmek hedeflenmiştir. Ayrıca bu konu üzerinde daha önce herhangi bir çalışmanın yapılmaması bizi bu alanda çalışma yapılmasına sevk etmiş, alana bir nebze katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Tezimizde öncelikli olarak tahkikte kaynağı tespit edilemediği zikredilen rivayetler, kaynaklarına göre tespit edilerek sıralanacaktır. Daha sonra rivâyetlerin hangi âyetler bağlamında kullanıldığı tespit edilecektir. İmam Mâtürîdî'nin söz konusu rivayetleri kullanma ve bu rivayetlerden yorum üretme biçimi, ayrıca rivayetlere yaklaşım metodu ele alınacaktır. Ayrıca Mâtürîdî'nin söz konusu rivayetler özelinde kaynakları ve kendinden sonra telif edilen tefsirlerle ilişkisi değerlendirilecektir.