Mehmed Esad Yesârî ve hat sanatındaki yeri

"Mehmed Esad Yesârî ve Hat Sanatındaki Yeri" adlı bu tez çalışmamızda, Mehmed Esad Yesârî'nin yazıları hat sanatı ilkeleri ışığında incelenmiştir. Yesârî talik yazının önde gelen temsilcilerinden olup pek çok öğrencinin yetişmesine vesile olmuştur. Esasen İran'da ortaya çıkan nesta'lik yazı, Osmanlı coğrafyasına girdikten sonra bir hayli gelişme kaydetmiş ve giderek yaygınlaşmıştır. Yesârî, önceleri hocası Dedezâde Mehmed Said Efendi ve İranlı hattat Mîr İmâd-i Hasenî'nin tesiri altında eserler verse de sonradan İran nesta'liğinde köklü değişiklikler yaparak yeni bir yaklaşımla Türk ta'lik üslubunun temellerini atmıştır. Hattat, sanat hayatının ilk dönemlerinde özellikle İranlı hattat Mîr İmâd-i Hâsenî'nin tesirinde eserler vermesinden ötürü İmâd-i Rûm lakabıyla anılmıştır. Hat sanatının birçok alanında son derece güzel eserler veren Yesârî'nin asıl başarısı celî ta'lik ile oluşturduğu yazılarında görülebilmektedir. I. Abdülhamid ve III. Selim dönemlerinde, padişahların ve bazı devlet adamlarının inşa ettirdikleri mimari eserlerdeki celî ta'lik kitâbelerin Yesârî tarafindan yazıldığı bilinmektedir. 1780-81 tarihinden itibaren Mehmed Esad Yesârî, yeni üslubuyla çok güzel yazı örnekleri vermeye başlamıştır. 1781-82 tarihli Hacı Selim Ağa Kütüphanesi kitâbesi Türk ta'lik yazısının dönüm noktası ve ilk güzel örneği olarak kabul edilmektedir. Yesâri bu kitâbede İran ekolünde görülen harf çanaklarındaki sarkıklığı gidermiş, mükerrer harflerin insicamına dikkat etmiş, harfler arasındaki mesafeyi ayarlamış ve onların satıra yerleştirilmesine özen göstermiştir. Netice itibariyle bu kitâbeyle Türk ta'lik üslubunun kurallarının teşekkül etmeye başladığını ve bu özellikleri nedeniyle de söz konusu kitâbenin Türk ta'lik hattının ilk basamağı olarak kabul edilebileceğini söylemek mümkündür. Çalışma hilye, levha, kıta, murakka', kitâbe ve nişan taşlarından oluşan yetmiş yedisi ketebeli; yirmi altısı ketebesiz omak üzere toplam yüz üç eser ile sınırlı tutulmuştur. Bu eserlerin derlenmesinde; Osmanlı Hat Sanatı Tarihi, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar, Ömrümün Bereketi 1, Türk Hattatları, İstanbul'un Son Nişan Taşları, İstanbul'un 100 Hattatı, Türk Hat Sanatından Seçmeler, Fennü'l-Hat, Hat Sanatı Tarihi 2 adlı çalışmalardan faydalanılmıştır.