Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerinin sosyolojik eleştiri bağlamında incelenmesi

Edebiyat sosyolojisi, birey ve toplumun metinleşen kimliğini neden sonuç ilişkisi bağlamında inceleyen bir bilim dalıdır. Toplumsal, millî ve kültürel olanı ön plana çıkararak sanat eserlerini bu öz değerler üzerine kuran ve Türk edebiyatının en önemli sanatçılarından olan Mehmet Âkif Ersoy, döneminin toplumsal, dinî, siyasi gerçekliklerini eserlerinde yansıtarak eserlerini aynı zamanda sosyolojik bir vesikaya dönüştürür. Bu açıdan bireysel duyguların çok fazla yer almadığı eserlerinde Mehmet Âkif Ersoy'un toplumun yol göstericisi, sözcüsü olduğunu söylemek mümkündür. Bilimsel tarafsızlık ilkesiyle yürütmeye çalıştığımız bu tez, genel olarak üç ana bölümden meydana gelmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde Mehmet Âkif Ersoy'un hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilecektir. Bu bilgiler ışığında yazarın Türk edebiyatındaki yeri, konumu hakkında tespitler yapılacaktır. Yazarı anlamak ve anlamlandırmak için, içinde bulunduğu edebî topluluktan faydalanıldı. Çalışmanın ikinci bölümünde iki farklı disiplinin bir araya gelerek oluşturdukları disiplinler arası anlayış olan "edebiyat sosyolojisi" hakkında bilgiler verilecek, dünyadaki gelişimine paralel olarak Türkiye'deki gelişimine de değinilecektir. Bu çalışma ile geleneksel kuramlardan çağdaş kuramlara geçiş hakkında bilgi kazanımı sağlanacak, çağdaş kuramların uzun zaman önce yazılmış şiirler üzerinde yansımaları bulunacak ve Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerinin temaları üzerindeki sosyolojik yansımalar üzerinde durulacağı için özgünlüğü artacaktır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise şiirlerin tematik unsurları sosyolojik bağlamda değerlendirilecektir. Bu bölümde ahlak, eğitim, din, kültür, dil, müzik, spor, meslek, aile sosyolojisi gibi farklı sosyolojik başlıklardan fayda sağlanacaktır. Bu başlıkların edebiyatla olan ilişkisi irdelenip daha sonra Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerine olan yansımaları, şiirlerdeki sosyolojik bulgular tespit edilecektir. Sonuç bölümünde ise çalışma ile ilgili genel çıkarımlar yapılıp elde edilen bulgular ve öneriler sunulacaktır. "Bu çalışma Fırat Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenmiştir. Proje Numarası: İSBF.22.03."