Mehmet Fahri Kopuz'un ud icra üslubunun incelenmesi

Bu tez çalışmasında, 20. y.y'ın en önemli Türk makam müziği sanatkarlarından biri olan Mehmet Fahri Kopuz'un, icra üslubu; 7 adet saz eserinin, 6 adet taksimin ve 5 adet saz eserinin icrasının incelenmesiyle tanımlanmaya çalışılmıştır. Çalışmada öncelikle, Türk makam müziğinin tarihinden, meşk sisteminden ve üslup kavramından bahsedilmiştir. Daha sonra, taksim türü, ud ve Fahri Kopuz'un hayatı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Fahri Kopuz tarafından icra edilen, Hicaz, Hicazkar, Hüseyni, Hüzzam, Kürdilihicazkar ve Suzidil makamlarındaki taksimlerin transkripsiyonları yapılmıştır. Ayrıca kendisinin bestelediği saz eseri türündeki, Ferahnak Saz Semai, Hicaz Oyun havası/Arab Raksı, Isfahan Saz Semai, Mahur Medhal, Nikriz Sirto, Nişaburek Peşrev, Suzidil Saz Semai ve kendisinin Darü't-talim-i Musiki Heyeti ile birlikte icra ettiği, Hicaz Oyun havası/Arab Raksı, Tatyos Efendi'nin bestelediği Hüseyni Saz Semaisi, Sebuh Efendi'nin bestelediği Kürdilihicazkar Longa, kendi bestesi Mahur Medhal ve Kevser Hanım'ın bestelediği Nihavend Longa kayıtlarında sergilediği icra da, aynı yöntemle notaya alınmıştır. Transkripsiyonların nota yazımında Finale programı kullanılmıştır. Transkripsiyonlar ve kayıtların ışığında Kopuz'un, sağ el kullanımı ve tını analizi, sol el kullanımı, akort kullanımı, süsleme teknikleri, motif yapıları, ritmik ögeleri, saz eseri icralarının notaya kıyasla tartım farkları, taksimlerin ve saz eseri bestelerinin biçim ve makamsal incelemeleri ayrı ayrı incelenerek, Kopuz'un ud icra üslubunu ortaya çıkarmaya gayret gösterilmiştir. Makam incelemelerinde, 17, 18, 19 ve 20. yüzyılda yazılmış nazari kaynaklardan yararlanılmıştır. Bu bulgular dahilinde Fahri Kopuz'un, dinamik bir icrasının olduğu ve süsleme tekniklerinden değerini kendinden önceki notadan alan çarpma çeşidinin, icralarında en çok kullandığı süsleme tekniği olduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca saz eseri icrasında, uzun süreli sesleri daha küçük ses sürelerine bölerek mızrap kullanımını arttırdığı da gözlemlenmiştir. Biçimsel incelemeler zemin, meyan ve karar çerçevesinde oluşturulmuştur. Kopuz'un makam anlayışının sıklıkla Ekrem Karadeniz'in tarifleriyle uyumluluk gösterdiği gözlemlenmiştir. Bu ilişkinin Kopuz'un Abdülkadir Töre ile olan usta-çırak ilişkisi ile ilgili olduğu kanaatine varılmıştır. İncelemeler doğrultusunda, Mehmet Fahri Kopuz'un ud icrasındaki yetkin üslubunun, kendisinin 20. yüzyılın Türk makam müziği sanatındaki önemini kanıtladığını söylemek mümkündür.