Mehmet Refiki (Hayatı, edebi kişiliği, şiirleri)

Mehmet Refîkî, 1874 yılında Kars'ta dünyaya gelmiştir. Osmanlı-Rus Savaşında Kars'ın işgal edilmesi üzerine ailesiyle birlikte Sivas'a gelen Refîkî'nin çocukluğu ve ilk gençlik yılları Sivas'ın Yıldızeli ilçesine bağlı Belcik köyünde geçmiştir. Daha sonra Sivas merkeze bağlı Çallı köyünde imamlığa başlayan şair, ölümüne kadar bu köyde imalık yapmıştır. Şairin, bazı kaynaklarda Mevlevî olduğu belirtilse de şiirlerinde bu konuda herhangi bir ipucuna rastlamak mümkün değildir. Refîkî'nin, elimizde Arap harfleriyle kaleme almış olduğu iki eseri bulunmaktadır. Bunlardan biri kendisinin istinsah ettiği manzum Yusuf Kıssası, diğeri ise telif şiirlerini topladığı Divanıdır. Almış olduğu dini eğitimin de etkisiyle bir taraftan tasavvufa ilgi duyan şair, diğer taraftan da yörede güçlü olan âşık şiirinden etkilenmiş ve bu iki anlayış doğrultusunda şiirler yazmıştır. Şairin dili, ele aldığı konuya paralel olarak değişiklik gösterir. Dinî konularda yazdığı şiirlerin dili, din dışı konularda yazdığı şiirlerin diline göre daha ağırdır. Konuya göre şekillenen dil anlayışını nazım şekillerinde de görmek mümkündür. Din dışı konularda âşık şiirinin alışılagelmiş nazım şekillerini kullanan şair, dinî muhtevalı şiirlerinde tasavvuf şiirinde ve divan şiirinde kullanılan nazım şekillerini kullanmaya özen göstermiştir. Refîkî'nin şiirlerinde ağırlıklı olarak işlenen konu, yaşadığı dönemin sosyal çarpıklıklarına getirdiği eleştirilerdir. Bunun yanında dinî ve lâdinî konuları da sıkça ele almıştır. Gerek şiirlerinde ortaya koyduğu teknik, gerekse işlediği konular bakımından Mehmet Refîkî, yaşadığı dönemin bir çok özelliğini şiirlerinde yansıtan bir şairdir.