Mekân, ağ ve norm üçgeninde jeoekonomik rekabet: BRI ve IMEC karşılaştırması

Bu tez, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) ile ABD öncülüğündeki Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru'nun (IMEC) oluşturduğu rekabetin, küresel jeopolitik düzeni nasıl dönüştürdüğünü keşifsel bir çerçevede incelemektedir. Bu çalışma, literatürde çoğunlukla altyapı yatırımlarının ölçeği veya finansman modelleri üzerinden yapılan BRI–IMEC karşılaştırmalarının ötesine geçerek, koridor rekabetini çok katmanlı bir yönetişim problemi olarak ele alan bütüncül bir çerçeve sunması bakımından önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Araştırma, koridor rekabetini tekil projelerin toplamı olarak değil, "mekân–ağ–norm" üçgeninde işleyen bir akış yönetişimi meselesi olarak kavramsallaştırmaktadır. Mekân boyutu fiziksel hatların kapasite ve çeşitliliğini, ağ boyutu liman–kuru liman–demiryolu ara yüzlerinin ürettiği zaman güvenilirliğini, norm boyutu ise finansman ve yönetişim standartlarının öngörülebilirlik ile yaptırım güvencesini temsil etmektedir. Bu çerçevede, literatürde sıkça atıf yapılan "arka ofis standartları", koridorların görünmeyen fakat belirleyici altyapıları olan ödeme sistemleri, sigorta kuralları, veri yönetişimi ve ihale süreçlerinin teknik standartlarını ifade ederken; "hedging stratejisi" ise orta güçlerin büyük güç rekabeti karşısında riskleri dağıtmak ve kapasite kazançlarını maksimize etmek için aynı anda birden fazla koridordan faydalanmaya dönük dengeleyici tutumunu ifade etmektedir. Karma yöntem yaklaşımıyla birincil ve ikincil doküman analizi, karşılaştırmalı vaka okuması ve güvenlik risk haritalaması kullanılmış; bulgular maliyet–fayda ve sigorta/risk primi sezgileriyle sentezlenmiştir. Bulgular, BRI'nin ölçek ve hız üzerinden erişimi yaygınlaştıran çok hatlı mimarisinin portföy dayanıklılığı sağladığını; IMEC'in seçici düğümler arasında yüksek standartlı entegrasyonunun gecikme dağılımını daraltarak "zaman güvenilirliği primi" ürettiğini göstermektedir. Jeopolitik düzlemde nüfuz, ittifak şemsiyelerinin ötesinde ödeme–kliring, sigorta, veri ve ihale kuralları gibi "arka ofis" standartları üzerinden kalınlaşmakta; normatif rekabet, kimin kural paketinin varsayılan olacağına dair uzun ömürlü bir yarışa dönüşmektedir. Orta güçler, çift hatlı bir hedging stratejisiyle hem erişim kazanımlarını maksimize etmekte hem de kurumsal teminat yoluyla finansman maliyetini düşürmektedir. Tezin katkısı, koridor performansını "kapsam kazancı–güvenilirlik kazancı–öngörülebilirlik kazancı" olarak ayrıştıran ölçülebilir bir çerçeve önermesi; politika düzeyinde ise donanım yatırımlarının tek pencere gümrük, şeffaf satın alma, siber-fiziksel emniyet ve parametrik sigorta gibi yazılım reformlarıyla eşleştirilmesi gereğini vurgulamasıdır. Gelecek çalışmalar için önerilen ölçü seti, zaman güvenilirliği endeksleri, risk primi göstergeleri ve normatif uyum skorlarıdır.