Mekânsal bir kavram olarak heterotopya; Kaleiçi örneği

Antalya'nın Muratpaşa ilçesinde yer alan Kaleiçi Semtinin sosyal, kültürel ve tarihi ögelerini incelediğim bu çalışmamda temelde Fransız filozof Michel Foucault'un Heterotopya kavramı yatmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın temel kuramı gereğince Foucault fikirlerinden destek alınarak mekân ve kent değerlendirilmesi yapılmıştır. Mekân nedir? Sorusuna cevap arandığı bu dönemlerde mekânın üç temel prensibi vardır diyen Lefebvre, bunların algılana mekân, yaşanan mekan ve tasarlanan mekan oldukları öne sürmüştür. Ben bu çalışmam da Kaleiçi mekânı bu üçlü sentez grubu içerisinde nasıl şekilleniyor ve şekillenme esnasında kendi kimliğinde ve toplum kimliğinde ne gibi değişikliklere mahal veriyor bunları ortaya çıkarmaya çalıştım. Genel anlamda yaşanan mekân ile algılanan mekân arasında farkların göze çarptığı Kaleiçi'nde tasarlanan mekanlara karşılık olarak oluşturulan mekanlar bulunmaktadır. Biz bu karşıt mekanlara Heterotopya diyoruz. Foucault'un öne sürdüğü temel fikir şudur; ütopyacı toplumsal süreçlerin oluşturduğu baskıcı bir düzen dışında başkalarının yani dışlanmışların oluşturduğu mekanlara Heterotopya mekanları denir. Bu Heterotopya mekanları içinde geçmişten günümüze kadar varlığının anlamıyla hala toplumu ekonomik ve sosyal yönden etkileyen camiler, kiliseler ve türbeler öne çıkmaktadır. Bunların kullanım amaçlarıyla yapılmalarında var olan amaçlar gün geçtikçe değişmiş ve günümüzde kökten bir değişime girmiştir. Kaleiçi evleri olarak aklımıza kazınan Selçuklu ve Osmanlı mimari yapısını günümüzde hala temsil eden önemli kalıntılardan olan yaşam alanları ise yıllar içinde toplumun isteklerine ve küreselleşmeye yenik düşmüştür. Kullanım amacı müstakil ev olmaktan çıkmış; pansiyon, lojman, otel, restoran veya eğlence mekanına dönüşmüştür. Kaleiçi Tarihi kent kimliğinin yanı sıra gece eğlencelerinin de uğrak yeri olmuştur. Son yıllarda ekonomik ve kültürel anlamda merkezi yönetimin katıları bir hayli artmış ve destekleriyle organizasyonlar düzenlenmektedir. Old Town festivali, ramazan akşamları şenlikleri gibi faaliyetler belediyeler ve devlet tarafından bu mekânda gerçekleştirilmektedir. Bu faaliyetlerden ortaya çıkan toplumsal dalgalanma mekânda yaşayan esnafın hoşuna gitmektedir. Yapılan resim sergileri, dans gösterileri, söyleşi gibi toplumsal faaliyet ise kent kimliğinin imgeleri olarak ortaya çıkmaktadır.