Mekhûl ed-Dımeşkî'nin mürsellerinin tahlili

Hadis usulünün, hadis kâidelerinin ve isnad faaliyetlerinin başlangıcını ifade etmesi açısından hicrî ilk asır büyük bir önemi hâizdir. Bu dönemde ortaya çıkmış kavramlar, sonraki dönemlerin temelini oluşturmuştur. Ancak bazı kavramlar süreç içerisinde usulün gelişmesiyle doğru orantılı olarak değişime uğramıştır. Bunlardan biri de mürsel kavramıdır. Nitekim mürsel rivâyetlerin kullanımı ve değerine ilişkin kanaatler zaman içerisinde farklılık göstermiştir. Hicrî ilk asır alimleri arasında dönemin rivayet üslûbunu yansıtması ve meşhur mürsillerden olması yönüyle Mekhûl ed-Dımeşkî önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmamızda dönemin rivayet üslûbu, isnad kullanımı ve irsâl sebepleri çerçevesinde Mekhûl ed-Dımeşkî'nin mürsel rivayetlerini sened, metin ve üslûp yönünden inceleyip onun mürsellerine dair olumlu ve olumsuz değerlendirmelere yer verdik. Mekhûl'e ait mürsel rivâyetlerin tespitinde İbn Ebî Şeybe'nin (ö. 235/849) Musannef isimli eserini referans aldık ve elde ettiğimiz rivâyetleri ilk dönem eserleri ve kütüb-i sitte kaynaklarındaki rivâyetler çerçevesinde sened ve metin yönünden analize tabi tuttuk. Çalışmamızın sonucunda Mekhûl ed-Dımeşkî'nin mürsel rivayetlerinin, dönemin rivayet üslûbunu yansıttığı, ona ait mürsellerin dikkatlice incelendiğinde birçoğunun muttasıl senede haiz diğer rivayetlerle örtüştüğünü tespit ettik. Böylece mürsel rivâyetlerin toptancı bir bakışla kabul ya da reddedilmesinin, hadis ilminin tarihsel gelişim sürecine uygun olmayacağı kanaatine ulaştık. Anahtar Sözcükler: Hadis, İrsâl, Şam, Ref', Rivâyet Üslubu, Bölgesellik