Mekkî surelerde sosyal baskı

Yüce Allah tarafından insanlara yol göstermesi için gönderilen Kur'an-ı Kerim'in büyük bölümü Müslümanların baskı altında yaşadığı Mekke döneminde nazil olmuştur. Yaklaşık 13 yıl süren bu baskı döneminde nazil olan sure ve ayetler Medine döneminde inen sure ve ayetlerden şekil ve muhteva açısından önemli farklılıklar göstermektedir. Mekke döneminde inanç ve ahlak üzerine vurgu yapan kısa ve öz ayetler; Medeni dönemde ise ibadet, muamelat ve hukuk kurallarını içeren ayetler daha baskındır. Mekkî surelerde sıklıkla, geçmiş peygamberlerin bozuk inançlı ve adaletsiz toplumlarıyla olan mücadelelerinden bahsedilmekte, böylece Mekke'de benzer baskılar gören Müslümanlara bir taraftan bu baskılarla nasıl mücadele etmeleri gerektiği öğretilirken, diğer taraftan uzun vadede kazananların onlar olacağı haber verilerek iman edenlere moral verilmektedir. Mekkî surelerdeki ayetler sosyal baskının incelenmesi açısından zengin materyal barındırmaktadır. Kur'an-ı Kerim'de sosyal baskı ile alakalı birçok kavram geçmekte, toplum tarafından peygamberlere ve onlara iman edenlere yapılan baskılar ortak noktalara vurgu yapılarak anlatılmaktadır. İnkâr edenlerin sözlerini nakleden Kur'an-ı Kerim ayetlerinden, peygamberlere iman etmelerine engel olan psikolojik, sosyolojik ve ekonomik saikleri tespit etmek mümkündür. "Mele", "mütref", "müstekbir" ve "mustaz'af" kavramları, sosyal baskı söz konusu olduğunda Kur'an-ı Kerim'de geçen en önemli kavramlardandır. "Mele"nin toplumdaki siyasi egemenleri; "mütref"in ekonomik egemenleri ifade ettiğini söylemek mümkündür. "Müstekbir" bu iki toplumsal sınıfı da içine alan çatı kavramdır. Mustaz'aflar ise bu seçkin sınıfların haricindeki yönetilen kesimleri ifade etmektedir. Tarih boyunca iman edenler genellikle mustaz'aflar içinden çıkmakla beraber, mustaz'afların büyük çoğunluğu çeşitli sebeplerle toplumsal egemenlerin yanında yer almış ve onlar tarafından kanalize edilen baskılara aracı olmuşlardır. Bu tez, Mekkî surelerde sosyal baskı ile ilgili geçen kavramları tespit edip tanımlamaya; sosyal baskının sebeplerini ve çeşitlerini deskriptif bir yöntemle açıklamaya; inançlarından dolayı baskı gören insanlara Kur'an-ı Kerim'de tavsiye edilen tutum ve davranışları ortaya çıkarmaya yönelik bir çalışmadır