Melek yatırımcıların yeni girişimcileri değerlemede kullandıkları ölçütlerin çok kriter karar verme yaklaşımları ile önceliklendirilmesi: Türkiye örneği

Bu çalışmanın amacı, dünyaya benzer biçimde ülkemizde de sayıları ile yaptıkları yatırımların boyutu hızla artarak yasal düzenlemelere konu olan melek yatırımcıların (MY'lerin), bir başka deyişle, Bireysel Katılım Yatırımcılarının (BKY'lerin), özellikle yeni girişimlere yatırım kararı alırken kullandıkları –yazın taraması ve yüz yüze görüşmeler ile belirlenecek– nitel / öznel ölçütleri ülkemiz özelinde ortaya koymak, söz konusu ölçütlerin nitel / öznel nitelik taşıması kaynaklı belirsizlik düzeyini azaltarak karar etkinliğini arttıracak –bulanık analitik hiyerarşik proses yaklaşımını esas alan– bir algoritma aracılığıyla ölçütlere nicel nitelik kazandırmak, bir başka deyişle, ölçütlerin görece önem düzeylerini hesaplamak, yeni girişime yönelik proje başvurusunu sunan / inceleyen girişimci / girişimci ekip ile MY'ler ve söz konusu bireylerin temsilcileri arasındaki bilgi asimetrisini azaltmaktır. Başlangıç aşamasında, MY'lerin yeni girişime yatırım kararını nelerin ve neden etkilediğini belirleyebilmek adına, tekrar sayısı ya da oranı gibi matematik bir değerden çok, –herhangi bir sınırlamaya tabi tutulmaksızın– yazında kullanıldığı anlaşılan 205 farklı ölçüt esas alınmış; isimlerinin ve demografik bilgilerinin açıklanmasını istemeyen daha önce yatırım yapmış bir MY, bir melek yatırım yoluyla finansman arayışında bir başarılı, bir başarısız olmuş girişimci ve MY konusunda çalışan bir akademisyen ile ana ve alt boyutlara ilişkin yarı–yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş; anket formları uygulanmıştır. Bilimsel ilkelere uygun biçimde, bireysel düzeyde ikili karşılaştırmalara izin verecek sayıda (27 adet) ölçüt, girişimciye / girişim ekibine, pazara, ürüne ve MY uyumuna yönelik unsurlar ve finansal unsurlar olmak üzere, beş ana boyut üzerinden sınıflandırılmış; beş ana 25 alt boyut olmak üzere toplam 32 ölçüt, bulanık analitik hiyerarşi prosesi yaklaşımı ile öncelik sırasına dizilmiştir. Sonuçlar, MY'lerin, yeni bir girişime yatırım kararı alırken en azından tarama aşamasında, göreceli önem düzeylerine bağlı olarak sırasıyla, ürün, pazar, finansal unsurlar, MY ile uyum ve girişmci / girişimci ekibi ana ölçütlerine önem atfettiğini işaret etmektedir. Buna karşın, alt ölçütlere ilişkin ayrıntılar incelendiğinde, MY'lerin en çok sunulan yatırım teklifinde mevcut ürünün / ürünlerin kolaylıkla kopyalanabilir / ikame edilebilir olmamasına, hedef pazarın / pazarların büyüme oranına / oranlarına, pazarda / pazarlarda mevcut rekabet avantajına, girişimi destekleme isteklerine, yüksek getiri potansiyeline, ürünün üstünlüğüne, satış potansiyeline, yatırım maliyetine ve girişimcinin / girişimci ekibin güvenilir / dürüst olmalarına önem verdikleri belirlenmiştir. Adı geçen alt boyutlar dışında yer alan ölçütlerin tümü, göz ardı edilebilecek önem düzeylerine sahiptir. Sonuç olarak, ülkemizde faaliyet gösteren MY'lerin dünyadaki örneklerine benzer olarak, ürün, pazar ve finans üçlemesi olarak nitelendirilebilecek bir biçimde, en azında tarama aşamasında, büyüyen bir pazarda, yüksek satış / getiri potansiyeli bulunan bir rekabet avantajına / üstünlüğe sahip kolaylıkla kopyalanamayacak ve / veya ikame edilemeyecek bir ürün ya da ürünler görmek istedikleri belirlenmiştir.