Fuzzy logic
253 theses under this subject heading
Bulanık fonksiyonlar ile bulanık sistem modelleme
Bu çalışmada, yeni bulanık sistem modelleme yaklaşımları önerilmiştir. Önerilen yöntemlerin ve bu çalışmaya referans teşkil eden Türkşen'in [2008] ve Çelikyılmaz ve Türkşen'in [2007, 2008, 2009] önerdiği geliştirilmiş bulanık fonksiyonlar ile geliştirilmiş bulanık öbekleme yaklaşımının performansları yapılan deneyler ile analiz edilmiştir. Bu çalışma ile Hataway ve Bezdek [1993] tarafından önerilen bulanık öbek regresyon modeli ve Höppner ve Klawonn [2003] tarafından önerilen bulanık model öbekleme algoritmalarına sistemi modellemek için iki yeni çıkarsama algoritması önerilmiştir. Buna ek olarak, Höppner ve Klawonn'un [2003] önerdikleri bulanık model geliştirilerek alternatif bir öbekleme algoritması (Alternatif Bulanık Model - ABM) önerilmiştir. Buna bağlı olarak, sistemi modellemek için ABM'e de bir çıkarsama algoritması önerilmiştir. Öneriler ışığında geliştirilmiş modeller, önceki modeller ile karşılaştırılarak, önerilerin yeni sonuçları vurgulanmıştır.
Coğrafi ve meteorolojik parametrelere bağlı olarak orman yangınının verdiği zararın yapay zeka yöntemleriyle tespiti
Orman yangınları, ekolojik olduğu kadar ekonomik zararlar da veren, çoğu zaman insan hayatını tehdit eden çevresel sorunlardır. Bu çalışmada, daha önce gerçekleşmiş orman yangını kayıtlarındaki ortamın mevcut coğrafi koşulları, yangının çıktığı gün ve saat ile sıcaklık, nem, rüzgar hızı gibi meteorolojik verileri ve yangın bölgesindeki ağaç türleri ile birim alandaki ağaç sayıları gibi parametreler kullanılarak çıkması muhtemel orman yangınlarında beklenen kayıplar tahmin edilmiştir. Çalışmada elde edilen çıktı ise yangın sonucunda kaybedilen yani yanan alan olmuştur. Buna göre, bir orman yangınının çevreyi nasıl etkileyeceği önceden tahmin edilmeye çalışılmış, ilgili yangınla mücadelede kaynak yönetiminin yapılması konusunda yol gösterici olmaya çalışılmıştır. Kullanılan veri kümesi, Türkiye Cumhuriyeti Orman ve Su İşleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü'nden elde edilmiştir. Veri kümesi, 2000-2009 yılları arasında Türkiye genelinde meydana gelen toplam 10.597 adet orman yangını kaydını içermektedir. Çalışma kapsamında verilerin düzenlenmesi aşamasında, girdi parametreleri için farklı bulanık modeller oluşturulmuş, yapılan testlerde çok katmanlı algılayıcı ağları ve merkezcil tabanlı fonksiyon ağları ile birlikte bulanık mantık kullanılmış, temel bileşenler analizi ile girdi parametreleri yeniden düzenlenerek test sonuçlarındaki iyileşmeler gözlemlenmeye çalışılmıştır. Güvenilir bir tahmin modeli oluşturmak için farklı çıktılar analiz edilmiştir. Ortalama hata karesi 53,68 hektar², ortalama mutlak hata 3,36 hektar, ortalama mutlak oransal hata %51, ortalama hata karesinin kökü RMSE 7,33 hektar, bulanık mantık kullanımında ise en iyi toplam doğru tahmin oranı %99,94 ve grup bazında en iyi ortalama doğruluk değeri %65,63 olarak elde edilmiştir.
Dereceli kümeler teorisinde temel teoremlerin sezgisel genişlemeleri ve başlangıç değer problemlerine bazı uygulamaları
Bu tez çalışmasında, dereceli kümeler teorisinde önemli olan bazı tanım ve teoremler sezgisel dereceli kümelere genişletilerek, birinci mertebeden sezgisel dereceli başlangıç değer problemlerinin çözümlerinin varlık ve tekliği Hukuhara ve kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevleri altında incelenmiştir. Bunun için öncelikle dereceli sayılar için verilen karakterizasyon teoremleri sezgisel dereceli sayılara genişletilerek bu sayıların α ve β kesitleri incelenmiştir. Sezgisel dereceli sayıların Minkowski toplamı ve skalerle çarpımı α ve β kesitler yardımıyla tanımlandıktan sonra sezgisel dereceli sayılar uzayının bu iki işlem altında kapalı oldugu ispatlanmıştır. Bu işlemler yardımıyla sezgisel dereceli sayıların Hukuhara ve genelleştirilmiş Hukuhara farklarının bazı özellikleri ifade edilip ispatlanmıştır. Hausdorff metriği yardımıyla, sezgisel dereceli sayılar uzayında D∞ metrigi tanımlandıktan sonra bu metriğin bazı temel özellikleri verilmiştir ve sezgisel dereceli sayılar uzayının D∞ metriği altında tam oldugu ispat edilmiştir. Bu teorem yardımıyla sürekli sezgisel dereceli sayı değerli fonksiyonlar uzayında Ds metriği tanımlanmıştır ve bu uzayın Ds metrigi altında tam oldugu ispatlanmıştır. Dereceli kümeler için tanımlanmış olan Hukuhara türevi, kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevi ve Aumann integrali kavramları sezgisel dereceli kümelere genişletilerek, bu kavramların bazı temel özellikleri α ve β kesitler yardımıyla ifade edilip ispatlanmıştır. Sezgisel dereceli sayılar için tanımlanan Hukuhara türevi ve Aumann integrali kavramları arasındaki ilişki, analizin temel teoremleri yardımıyla ifade edilip ispatlanmıştır. Bu tanım ve teoremler kullanılarak Hukuhara ve kuvvetli genelleştirilmiş Hukuhara türevleri altında birinci mertebeden sezgisel dereceli başlangıç değer problemerinin çözümlerinin varlık ve tekliği, Banach sabit nokta teoremi yardımıyla ispatlanmıştır. Son olarak Zadeh'in genişleme ilkesi yardımıyla ikinci mertebeden lineer sezgisel dereceli başlangıç değer problemlerinin çözümlerini veren bir teorem ifade edilip ispatlanmıştır ve elde ettigimiz sonuçlar nümerik örneklerle desteklenmiştir.
Dereceli mantıkta türevler ve bazı uygulamaları
Bu tezde, dereceli küme kavramı ve temel özellikleri verilmiş ardından dereceli sayı ve dereceli sayılar arasındaki önemli aritmetik işlemler incelenmiştir. Ayrıca dereceli diferensiyel denklemler için temel araç olan dereceli mantıkta türev kavramları incelenmiş ve uygulamalarına yer verilmiştir. Uygulamalar bölümünde ise nümerik simülasyonlar kullanılarak doğum ve ölüm oranı sabit SIR epidemik modelinin dereceli mantık yaklaşımıyla analizi yapılmıştır. Son olarak ekonomideki temel büyüme modellerinden Solow büyüme modeli için dereceli çözümler elde edilerek ekonomi analizi açısından önemi gösterilmiştir.
Finansal başarı ile mali oranlar ilişkisinin incelenmesi ve fuzzy logic metodu ile finansal sürdürebilir başarı ölçümü
Finansal başarı firmaların ve paydaşlarının önem verdiği konulardan bir tanesi konumundadır. Bir firmanın finansal açıdan başarılı olması yöneticilerini, çalışanlarını, ortaklarını ve kredi kurumlarını kısacası tüm paydaşlarını memnun eden bir durumdur. Bu çalışmada Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin finansal başarılı olma durumlarının mali oranlarla olan ilişkisini analiz etmek için lojistik regresyon modeli kullanılmıştır. Oluşturulan modelde 16 mali oranın 11 tanesinin yüksek olması finansal başarı ihtimalini artırırken 5 tanesi finansal başarı ihtimalini düşürdüğü sonucu tespit edilmiştir. Şirketleri finansal sürdürülebilirlik seviyelerine göre sınıflandırabilmek için bulanık mantık yöntemi kullanılmıştır. Oluşturulan metot ile şirketlerin göreceli finansal sürdürülebilirlik düzeylerini ölçen bir gösterge oluşturulmuştur. Bu göstergede şirketlerin hangi yönlerinin daha güçlü olduğu tespit edilmiştir. 110 şirket için finansal sürdürülebilirlik düzeylerine göre sıralama oluşturulmuştur.
Tedarikçi performans değerlendirilmesinde bulanık çok kriterli karar verme yöntemlerinin kullanılması ve tekstil sektöründe bir uygulama
Tekstil sektörü rekabetin sürekli artarak devam ettiği emek yoğun bir sektör olmakla birlikte gelişmekte olan ülkeleri arasında yer alan Türkiye için de önemli sektörler arasında yer almaktadır. Artan rekabetle baş edebilmek için firmaların kendi performanslarının yanında tedarikçilerinin performanslarının ölçülmesi ve geliştirilmesi de gittikçe önem kazanmıştır. Bu çalışmada tekstil sektöründe hizmet veren bir firmanın farklı ürünler üreten tedarikçilerinin performanslarının bulanık çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak gruplandırılması amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında tekstil sektöründe hizmet veren bir firmanın 15 farklı ürün satın aldığı tedarikçilerinin performanslarının değerlendirilmesi amacı literatürde en sık kullanılan ve uzun işlem adımlarına sahip olan Bulanık AHP ve Bulanık TOPSIS yöntemleri ile nispeten kısa işlem adımlarına sahip Bulanık ARAS ve Bulanık MOORA yöntemleri kullanılmıştır. Alanında uzman 4 karar verici ile yapılan çalışmada her bir yöntem sonuçları incelenerek tedarikçiler kümeleme analizi kullanılarak 5 gruba ayrılmıştır.
Rüzgar gücünün bulanık mantık ve yapay sinir ağları ile tahmin edilmesi
Günümüzde teknoloji geliştikçe dünyadaki çoğu ülke enerji ihtiyacını fosil yakıtlardan ve nükleer enerji santrallerinden karşılamaktadır. Ancak bu yakıtların giderek azalması ve çevre üzerinde önemli olumsuz etkilere neden olması nedeniyle, bu konudaki akademik çalışmalarla birlikte alternatif enerji uygulamalarına yönelme ihtiyacı ön plana çıkmıştır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi, enerjide çeşitliliğin sağlanması ve enerji eksikliğinin giderilmesi açısından önem arz etmektedir. Rüzgar enerjisi, yenilenebilir enerjinin en önemli biçimlerinden biri haline gelmiştir. Rüzgar enerjisinin potansiyelini verimli bir şekilde kullanmak için, rüzgar gücünün tahmini çok önemlidir. Rüzgar gücünün tahmini için yapay sinir ağı (YSA) ve uyarlanabilir nöro-bulanık çıkarım sistemi (ANFIS) önerilmiştir. Çalışmada, seçilen rüzgar türbininin rüzgar hızları, ürettiği güç değerleri ve Velimeşe bölgesinin rüzgar hızı değerleri alınarak veri setleri oluşturulmuştur. Tek katmanlı ve çok katmanlı YSA modelleri oluşturularak farklı aktivasyon fonksiyonları ve farklı nöron sayıları ile ağ birden çok kez eğitilmiş ve rüzgar gücü tahmini yapılmıştır. ANFIS modelinde üyelik fonksiyon sayısı sabit tutularak farklı üyelik fonksiyonları kullanılarak rüzgar gücü tahmini yapılmıştır. Oluşturulan modellerde bildirilen hatalar kabul edilebilir sınırlar içerisinde olup ANFIS modelinin, YSA modelinden daha iyi sonuçlar ürettiği görülmüştür. Bu da ANFIS'in rüzgar enerjisi tahmini için kullanılabileceğini göstermektedir.
Elektrik yapım işi sektörü için analitik hiyerarşi süreci, analitik ağ süreci ve bulanık mantık yaklaşımları ile risk değerlendirmesi: Bir firma örneği
Bu çalışmada elektrik yapım işi sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın; Analitik Hiyerarşi Süreci, Analitik Ağ Süreci ve Bulanık Fine-Kinney yöntemleri ile tehlike kategorileri önceliklendirilmeye çalışılmıştır. Analitik Hiyerarşi Süreci ve Analitik Ağ Süreci yöntemlerinde SuperDesicion paket programı kullanılmış, Bulanık Fine-Kinney metodu için ise Fuzzy Logic kullanılmıştır. Önce Analitik Hiyerarşi Süreci ve Analitik Ağ Süreci sonuçları birbirleriyle karşılaştırılmış, ardından klasik Fine-Kinney metodundan elde edilen verilerle bulanık Fine-Kinney metodundan elde edilen veriler karşılaştırılmıştır. Nihayetinde bu yöntemlerin tümü bir arada değerlendirilerek, karar vericiye mevcut tehliklerin hangilerine öncelik verilmesi konusunda öneride bulunulmuştur. Tüm yöntem sonuçları birbirleriyle karşılaştırıldığında bulanık Fine-Kinney yönteminin en uygun sonuç ürettiği kanısına varılmış ve Elektrik kategorisindeki tehlikelerin öncelikli olarak ele alınarak giderilmesi gerektiği kanısına varılmıştır. Anahtar kelimeler: İş Sağlığı ve Güvenliği, Analitik Hiyerarşi Süreci, Analitik Ağ Süreci, Bulanık Mantık, Bulanık Fine-Kinney, Risk Değerlendirmesi.
Teknik analiz yönteminin bulanık mantık yaklaşımı ile uygulaması BIST30, BIST100 endeksleri örneği
Günümüzde piyasalara olan ilginin artması Borsa İstanbul'da de işlem gören hisse senedi sayısını artırmıştır. Bu durum yatırımcılar açısından karar verme, ne zaman ve hangi fiyatla yatırım yapılacağı sorularını beraberinde getirmiştir. Bu tez çalışmasında teknik analiz yöntemi yatırımcılar tarafından doğru bir yaklaşımla kullanılması amacıyla teknik analiz sistem ve BIST30 ve BIST100 verileri yardımıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın uygulama bölümünde BIST30 ve BIST100 verileri alınarak teknik analiz yöntemiyle Bollinger bant, RSI, CCI, MACD göstergeleri BIST30 ve BIST100'de test edilerek göstergenin performansları teknik analiz yaklaşımı olan Al sat kararsız stratejisiyle karşılaştırmış ve Bollinger bandı, RSI, CCI, MACD göstergelerin BIST30 ve BIST100'de uygulanabilirliği ve hangi indikatörün daha doğru ve sistemli kullanılması yatırım kararlarında doğru ve güvenilir bilgi sunduğu görülmüştür. Bulanık mantık yaklaşımı ise Aristoteles'in iki değerli mantık yaklaşımına karşı çıkarak çok değerli mantık temeli üzerinde kurulmuştur. Oysa bulanık mantık klasik mantığın aksine bir varsayımın doğru ya da yanlış olabileceği gibi arada da bir değeri alabilmesi ön görür. Bulanık mantı göre sonuç sadece siyah ya da beyaz değil, mavinin de farklı tonları da olabilir. Bu çalışmada farklı indikatörlerden gelen Bollinger, RSI, CCI, MACD teknik analiz göstergeleri bulanık mantık sitemleri tabi tutulmuş ve çıktıları BIST30 ve BIST100 endekslerinde yer alan hisse senetlerinde al-sat ve kararsız kararlarında kullanılmıştır. Anahtar kelimeler: Teknik Analiz, BIST30,BIST100 endeks verileri, Bulanık Mantık.
Measuring asymmetric information and error with technical analysis indicator based on fuzzy logic
This thesis examines three widely used oscillators, the Exponential Moving Average which provides an average price, the Moving Average Convergence Divergence which is a momentum indicator that shows the strength of price movement in a market, and the Relative Strength Index which aims to indicate overbought or oversold market condition in relation to recent price levels. We must also understand indices, which include daily closing values which are compared for their asymmetric information and error, and help for better understanding on price movements of financial markets by the right decision percentage of the same indicator signal, which comes from different trading strategies. To compare the values of oscillators equally, we define output values of these three oscillators by giving terms such as Buy-Buy, Buy-Sell, Sell-Buy and Sell-Sell. However, outputs of these three oscillators were different from each other most of the time, for a given period. The uncertainty which emerges in this case can therefore be concluded by using the Fuzzy Logic approach, which sets for one resolution instead of three to solve the problem. In addition, Fuzzification also results in a better ability to forecast and decide the timing of stock market entry and exit. In order to test this approach's validation and examine the correlation between oscillators and indices, one could compare the signals that have been generated by Fuzzification and the signals that have been generated individually from technical indicators.
Fotovoltaik üretim sistemine sahip elektrikli araç otoparkı için geliştirilen bulanık mantık tabanlı akıllı şarj yönetim sistemi
daha sonra doldurulacaktır
Uzman sistem ve bulanık mantık tabanlı öğretim modellerinin karşılaştırılması
Günümüzde artan bilgi ve öğrenme ihtiyacının karşılanmasında, geleneksel yöntemler yetersiz kalmaktadır. M.Ö 535-475 yılları arasında Efes'te yaşamış olan filozof Herakleitos "Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir" demiştir. Bilgi teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak, eğitim-öğretimde de akıllı öğretme sistemlerinin kullanıldığı birçok uygulama geliştirilmektedir. Akıllı öğretim sistemleri öğrenci odaklı olduğundan, öğrencinin bireysel olarak değerlendirilmesine imkân sağlar. Bu çalışmada, her bir öğrencinin yeterliliğinin ve öğrenme seviyesinin farklı olması fikrinden yola çıkarak, ilköğretimden yükseköğretime kadar eğitimin tüm aşamalarında kullanılabilecek bir yazılım geliştirilmiştir. Bu yazılımda yapay zekâ metotlarından, Uzman Sistem ve Bulanık Mantık teknikleri ayrı ayrı kullanılarak, her öğrencinin öğrenme süreci bireysel olarak değerlendirilmektedir. Öğrencilerin yetersiz olduğu problemli konular belirlenmekte ve bu konularda öğrencilere destek eğitimi verilmesi amaçlanmaktadır. Bu sistemde öğretmen modülü, öğrenci modülü ve sınıf modülü bulunmaktadır. Sistemde bir veri tabanı oluşturulmuştur. Bu veri tabanında öğrenciler, verilecek dersler, derslere ait konular, ders videoları ve öğrencinin ilgili konuyu kavrama seviyesinin ölçüldüğü değerlendirme sınavları bulunmaktadır. Geliştirilen Uzman Sistem yazılımı ve Bulanık mantık yöntemi ayrı ayrı test edilerek öğrencilerin başarı durumları değerlendirilmiştir. Hangi konularda, ne kadar, ders desteği verileceği belirlenmektedir. Ders desteği, veri tabanında bulunan derslere ait videolar ile sağlanmaktadır. Sistem her öğrenci için kişisel yetenekleri ve öğrenme düzeyleri doğrultusunda farklı öneriler üretebilmektedir. Her iki algoritmanın önerileri, destek eğitimine harcanacak toplam süre açısından karşılaştırılmıştır. Yapılan deneylerde Bulanık Mantık yöntemi yaklaşık %9 daha az zaman ile eksik tamamlama eğitimi önermiştir. Bu sistemde, öğrencinin kişisel düzeyine göre özel eğitim verilebilmekte, her öğrenciye ayrılan zaman artmakta ve eğitim öğretim maliyetleri düşmektedir. Öğretmenin rolü, ders tekrar eden değil, öğrencinin bilgi ihtiyaçlarına göre derse yön veren ders yöneticisi konumuna taşınmıştır.
Alibey Barajı hacminin ve su seviyesinin klasik ve yapay zekâ yöntemleri ile tahmini
Su yapılarında baraj haznesindeki su seviyesini ve hacminin doğru tahmin edilmesi su kaynaklarının kullanımı, planlanması ve işletilmesi açısından önemlidir. Artan iklim değişiklikleri, küreselleşme, hızlı nüfus artışı ve kentleşme sonucu barajlardaki suyun değeri günden güne önem kazanmaktadır. Bu çalışmada barajlardaki su seviyesinin ve hacminin tahmini için çoklu doğrusal regresyon (ÇDR), interaction çok değişkenli regresyon (IDR), quadratic çok değişkenli regresyon (QDR) pure-quadratic çok değişkenli regresyon (PQDR), yapay sinir ağları (YSA), adaptif sinirsel bulanık çıkarım sistemi (ANFIS), bulanık basit üyelik fonksiyonları ve bulanık kural oluşturma tekniği (Bulanık SMRGT) yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma alanı olarak İstanbul'un Sultangazi ilçesinde bulunan Alibey Barajı seçilmiştir. Bu çalışmanın ilk aşamasında aylık su seviyesi tahmini için DSİ'den 1989-2020 yıllarına ait aylık 381 adet ölçüm verileri kullanılmıştır. Aylık su seviyesi (KA) tahmini için; aylık barajdan deşarj yapılan su miktarı (XA), aylık buharlaşma miktarı (YA), aylık içme su miktarı (ZA), aylık göle gelen su miktarı (TA) ve bir ay önceki aylık su seviyesi (QA) parametreleri kullanılmıştır. Ölçülen verilerin %75 eğitim %25 test olarak ayrılmıştır. İstatistiksel performans değerlendirme ölçütü olarak korelasyon katsayısı (R), ortalama karesel hatanın karekökü (RMSE) ve ortalama mutlak hata (MAE) kullanılmıştır. Ölçüm ve model tahmin sonuçları karşılaştırıldığında, yapay zekâ yöntemlerinin klasik yöntemlere göre daha iyi sonuç verdiği gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın ikinci aşamasında ise günlük baraj hazne hacmi tahmini için İBB'den 2015-2020 yıllarına ait günlük 2190 adet ölçüm verileri kullanılmıştır. Günlük baraj hazne hacmi (GK) tahmini için; günlük buharlaşma miktarı (GX), günlük yağış miktarı (GY), günlük kullanılan su miktarı (GZ), günlük Terkos barajından Alibey barajına aktarılan su miktarı (GT) ve bir gün önceki günlük baraj hazne hacmi (GQ) parametreleri kullanılmıştır. Ölçülen verilerin %75 eğitim %25 test olarak ayrılmıştır. İstatistiksel performans değerlendirme ölçütü olarak korelasyon katsayısı (R), ortalama karesel hatanın karekökü (RMSE) ve ortalama mutlak hata (MAE) kullanılmıştır. Ölçüm ve model tahmin sonuçları karşılaştırıldığında, yapay zekâ yöntemlerinin klasik yöntemlere göre daha iyi sonuç verdiği gözlemlenmiştir.
Endüstride kullanılan asenkron bir motorda bulanık mantık temelli kestirimci bakım uygulaması
Endüstriyel tesislerde sistemlerin süreklilik önceliği ve yüksek performans ile çalışması beklenir. Sistemin herhangi bir parçasında meydana gelebilecek bir arızanın üretim kayıplarına neden olması mümkündür. Üretim ve hizmet sektörlerinde çeşitli sistemlerin kullanılması bakım çalışmalarını mecbur kılmıştır. Arıza nedeniyle üretim ve iş gücü kayıplarının yaşanmaması için bakımların sistemlerde arızaya yol açmayacak şekilde planlanması gerekmektedir. Planlı bakım süreçlerinde gün geçtikçe kendine daha sağlam yer bulan ve uyarıcı bakım olarak da bilinen kestirimci bakım yöntemi sayesinde bakıma ihtiyaç duyacak sistemlerin bakım planlamasını arıza oluşmadan belirleyecek sistem üzerinde çalışılmıştır. Bu tezde, bir asenkron motorun çalışma koşulları sırasında elde edilen titreşim, sıcaklık ve akım değerleri PLC yardımı ile sahadan toplanmış ve daha sonra zaman etiketli olarak veri tabanına yazılarak hem test verilerinin oluşturulmasında hem de üyelik fonksiyonu değerlerinin belirlenmesinde kullanılmıştır. Sahadaki motordan toplanan veriler, motor ve enstrüman etiket değerleri ve uzman görüşlerinden yola çıkarak "Matlab Fuzzy Toolbox" uygulaması ile bulanık mantık temelli çıkarım sistemi tasarlanmıştır. Çıkarım sistemine giriş değişkeni olarak verilen test verilerinin uzman görüşleri ve katalog verileri doğrultusunda belirlenmiş kurallar ile değerlendirilmesi sonucunda üretilen çıkış değişkeniyle sistemde çalışan asenkron motorun "motor sağlığı" belirlenmektedir. Bu tez çalışması; arızanın teşhisinden ziyade tespiti ile ilgili bir çıkarım sistemi önermektedir. Endüstriyel üretim yapan işletmeler, ilk etapta toplam ekipman etkinliğini artırmak ve plansız duruşların önüne geçmek isterler. Bu nedenle motordaki arızanın içeriğinden çok arızanın yaşanma olasılığı daha önemlidir. Literatürde sadece motor stator akımları, vibrasyon analizi ve termal tabanlı analizler mevcut olup; burada akım, titreşim ve termal durum izleme sonucunda elde edilen veriler bulanık mantık ile çok açıdan değerlendirilerek motor sağlığı ve bakım ihtiyacı belirlemektedir.
Modifiye bitümlü karışımların marshall testi akma değerinin bulanık mantık ve regresyon yöntemleri kullanılarak modellenmesi
Ulaştırma yapıları hayatımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Bu yapıların tasarımında çeşitli üstyapı türleri kullanılmaktadır. Ülkemizde ise konforlu, gürültü düzeyinin ve maliyetinin düşük olmasından dolayı çoğunlukla tercih edilen üstyapı türü esnek kaplamalardır. Bu tez çalışmasında, zahmetli ve maliyetli bir çalışma süreci gerektiren Marshall stabilite testi deneyleri uygulanarak akma değerleri viskozite, penetrasyon, yumuşama noktası, numunenin havadaki ağırlığı, sudaki ağırlığı, mineral agregalar arasındaki boşluk, boşluk oranı, pratik özgül ağırlığı gibi parametreler kullanılarak tahmin edilmeye çalışılmıştır. Altı farklı regresyon analizi yöntemi ve yapay zeka tekniklerinden biri olan bulanık mantığın iki farklı yöntemi ile akma verileri modellemeleri gerçekleştirilmiştir. Her teknik için 219 modelleme yapılarak toplam on farklı teknik için 2190 tahmin modeli oluşturulmuştur. Ayrıca henüz yeni bir teknik olan SMRGT yöntemi en iyi modellere uygulanmıştır. Elde edilen sonuçların karşılaştırılması yapılarak en iyi modele ulaşılmıştır. Deney verileriyle modellerin sonuçları karşılaştırıldığında bulanık mantık yöntemlerinden elde edilen akma değerlerinin regresyon yöntemlerine göre çok daha iyi sonuçlar verdiği gözlenmiştir. Sonuç olarak Marshall testi akma değerinin SMRGT yöntemi ile oluşturulan modelinin en başarılı sonuçları verdiği tespit edilmiştir.
Ardışık kavşaklarda trafik sinyalizasyonunun gömülü sistem ve bulanık mantıkla kontrolü
Bu çalışmada, trafik sinyalizasyonunun gömülü sistem ve bulanık mantıkla kontrolü yapılmıştır. Trafiğin yoğun olduğu ardışık kavşaklardaki veriler haftanın günlerine ve günün saatlerine göre trafik yoğunluğu verisi şeklinde kayıt edilerek kırmızı ışık süreleri optimize edilmiştir. Yoğunlukların değişken olduğu saatler için kavşakların tüm kollarında araç sayısı ve bekleme süreleri ölçülerek kayıt altına alınmıştır. Bu verilerden esinlenerek yaklaşık tahmini araç sayısı girişleri oluşturularak kavşak için bilgisayar ortamında bir model oluşturulmuştur. Simülasyonda kullanılan bulanık model Mamdani yöntemidir. Durulaştırmada kullanılan yöntem ise centroid yani ağırlık merkezleri yöntemidir. Ulaşılan sonuçlar ve tablolar verilmiştir. Tez çalışması kapsamında arka arkaya gelen kavşaklar kullanılmıştır. Bu çalışmada kullanılan yöntem ile diğer yöntemler arasındaki yapılan karşılaştırmalar sonucunda elde edilen yakıt tasarrufunun daha yüksek, salınımı önlenen CO₂ miktarının daha fazla ve trafik akışının daha hızlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Toplamda ardışık seçilen iki kavşak için yılda ortalama 455 844.78 litre yakıt tasarrufu sağlanabileceği gösterilmiş, bu sayede 1 030.2 ton CO₂ salınımının önlenmesiyle birlikte yılda 46 826 ağaç kurtarılabileceği gösterilmiştir.
Öğretmen performanslarının bulanık mantık yöntemi ile değerlendirilmesi
Bu çalışmada, performans değerlendirme süreçlerinde bulanık mantık yaklaşımının kullanımını incelemek, öğretmen performanslarını bulanık mantık yaklaşımı ile değerlendiren bir model tasarlamak, geleneksel (klasik) yöntemle elde edilen değerlendirme sonuçları ile bulanık mantık yöntemi kullanılarak elde edilen değerlendirme sonuçlarını karşılaştırarak, değerlendirme açısından her iki yöntemin olumlu ve olumsuz yönlerini ortaya koyma amaçlanmıştır. Araştırma verileri Van ili merkez ilçelerde (İpekyolu, Edremit ve Tuşba) , 2016-2017 eğitim - öğretim yılı bahar döneminde, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı liselerde aktif olarak görev alan müdür, öğretmen ve öğrenim gören öğrencileri kapsamaktadır. Çalışma, basit seçkisiz örnekleme esasıyla 375 öğretmen, 42 müdür ve 1500 öğrenci üzerinden yürütülmüştür. Veriler, MEB tarafından öğretmen performansını belirlemek için oluşturulan değerlendirme formu uygulanarak toplanmıştır. Öğretmen performansını belirlemek için Matlab programında bulunan Fuzzy Logic Toolbox aracı kullanılarak bulanık mantık temelli üç girişli ve tek çıkışlı bir sistem tasarlanmıştır. Öğretmen, müdür ve öğrencilerden toplanan veriler giriş değişkenleri olarak belirlenmişken öğretmenin nihai performans puanı ise çıkış değişkeni olarak belirlenmiştir. Uzman görüşlerinden de yararlanarak yirmi yedi tane bulanık kural oluşturulmuştur. Mamdani bulanık çıkarım modeli kullanılarak durulaştırma işleminden sonra öğretmen performans değeri elde edilmiştir. Öğretmen performansları, önce klasik yöntemle daha sonra tasarlanan bulanık temelli modelle değerlendirilmiştir. Çalışma verilerinin analizinde, betimsel istatistikler (standart sapma, ortalama) T-Testi ve Pearson Korelasyonu kullanılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Analiz çalışmaların tümü SPSS paket programı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, klasik yöntemle elde edilen öğretmen performans puanlarının ortalaması, bulanık yöntemle elde edilen puanların ortalamasından daha yüksek olduğu görülmüştür. Öğretmen performanslarının, her iki yönteme göre değerlendirme sonucu elde edilen puanlar arasında anlamlı bir fark olduğu ve bu farkın da klasik yöntem lehine olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada, bulanık ve klasik yöntemle elde edilen puanlar arasındaki ilişkiyi ifade eden korelasyon değeri tespit edilerek iki yöntem arasındaki ilişkinin pozitif ve yüksek olduğu sonucuna varılmıştır.
Bulanık-kaotik hibrit güvenli iletişim sistemi modellenmesi tasarımı ve kontrolü
Bu tezde, kaotik maskeleme sinyali üretimi ve geleneksel yöntemlere kıyasla daha yüksek güvenlik seviyesi sağlayan senkronizasyon prosedürünü içeren güvenli iletişim sistemi tasarımı için yeni bir yaklaşım önerildi. Verimlilik ve doğruluk gereksinimleri nedeniyle, gerçek karmaşık güvenli iletişim sisteminin belirsizliğini ve karmaşıklığını modellemek için bulanık mantık ve kaos teorilerinin kombinasyonu kullanıldı. Bu hibrit bulanık-kaotik yaklaşımın karmaşıklığı daha yüksek bir güvenlik seviyesi sağlamaktadır. Karmaşıklık ve güvenlik arasındaki denge, sistemde istenen belirli kaotik davranışın bulanık modellenmesi kullanılarak iletilen bilginin üretilmesiyle sağlanabilir. İletişim sisteminin güvenlik seviyesini artırmak için iletilen bilginin bulanık kaotik maskelemesinin ve uygun senkronizasyon prosedürlerinin kullanımı üzerine yapılan çalışmalar da ele alınmıştır. Bulanık kaotik sistemlerin bu ilginç özelliği, onları güvenli iletişim sistemlerinde çok kullanışlı kılmaktadır. Ele alınan problem, kaosun önemli özelliklerinin güvenli iletişim kurmak için kullanılmasıyla ilgilidir. Buna göre, iki kaotik sistem gereklidir: bir verici (master) sistem ve bir alıcı (slave) sistem. Genellikle, verici sistem kaotik bir sinyal üzerine mesaj ekler. Bu tür bir kodlama kaotik maskeleme olarak adlandırılır. Alıcı, verici sinyali ile onun üretilen kopyası arasında bir çıkarma işlemi yaparak mesajı çözer. En iyi bilinen doğrusal olmayan kaotik sistem Lorenz sistemidir. Tezde, bulanık sayı değerli başlangıç koşullarına ve bulanık parametrelere sahip bir sistem olarak bulanık Lorenz sistemi incelenmektedir. Bu durumda, durum değişkenlerinin yörüngeleri t zamanının bulanık fonksiyonları ile tanımlanacaktır. Bulanık-kaotik güvenli sistemde alıcı ve vericinin senkronizasyonu için zaman-tersine çevrilmiş bulanık Lorenz sistemi ve düzenli bulanık Lorenz sistemi kullanılmaktadır. Bulanık zaman korunumlu sistem, bulanık denetleyicili alıcı sistem olarak kabul edilir ve düzenli bulanık Lorenz sistemi verici sistem olarak kabul edilir. Bulanık kontrolör, minimum hata elde etmek için alıcı Lorenz sisteminin verici sistemle senkronizasyonunu sağlar. Önerilen hibrit bulanık-kaos güvenli iletişim sisteminin fizibilitesini ve etkinliğini doğrulamak için farklı iletimler incelenmiştir. Yazarların bildiği kadarıyla, bulanık-kotik güvenli sistemde alıcı tasarımı mevcut literatürde dikkate alınmamıştır. Bu çalışmada bu problemin çözümü ele alınmıştır.
Speed and flux control of an induction motor using the V/F method based on the fuzzy PI technique
Today, induction motors are widely used in the industry. They have a simple, robust structure, high efficiency, good power, and self-starting torque. For these reasons, they are preferable motors in factory applications and processes. The value of the magnetic Flux must always be kept constant while controlling the induction motor`s Speed. For this purpose, different methods can be used. The Scalar V/f control system provides a simple and practical way to control the speed of the induction motor. In this thesis, work is done to improve the performance of the Scalar V/f control system by regulating the motor speed and maintaining the value of the magnetic Flux at the nominal value. The simulation results in Matlab-Simulink showed the effectiveness of the proposed method and the ability of the control system to provide high performance in regulating the motor speed while maintaining a constant value of the magnetic Flux, which contributes to increasing the motor efficiency and reducing losses.
Proje yönetiminde dijital dönüşüm süreçleri için bir Bulanık ÇKKV Modeli önerisi
Dijital dönüşüm süreci şirketlerin iş yapma şekillerini yeniden düşünmelerine yol açmaktadır. Dijitalleşme tüm iş alanlarında olduğu gibi proje yönetiminde de değişikliklere yol açmıştır. Günümüzün proje yöneticileri, ekiplerini ve proje yönetim süreçlerini, rekabet edebilmek ve her zamankinden daha hızlı bir şekilde teslimat yapabilmek için, dijital ortama taşımaları gerekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı Endüstri 4.0 temelli dijital dönüşüm teknolojilerinin, proje yöneticileri için getirdiği yenilikleri göz önünde bulundurarak, proje yönetimi süreçlerinde dijital dönüşüm için ihtiyaç duyulan faktörler üzerinde önceliklendirme yapmaktır. Bu amaç doğrultusunda, araştırma analizleri çerçevesinde Bulanık DELPHI, Tereddütlü Bulanık SWARA ve Bulanık PROMETHEE yöntemlerinin entegre edildiği kapsamlı bir Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) uygulaması sunulmaktadır. Öncelikle, literatür araştırması sonucu 23 adet proje yönetimi başarı kriteri elde edilmiştir. Bulanık DELPHI yöntemi ile bu 23 kriterden 21'i değerlendirme kriteri olarak belirlenmiştir. Sonrasında, Tereddütlü Bulanık SWARA yöntemi ile değerlendirme kriterlerinin göreli önem ağırlıkları hesaplanmıştır. Son olarak, Bulanık PROMETHEE yöntemi ile ağırlıkları belirlenmiş 21 adet potansiyel başarı kriteri ile Endüstri 4.0 teknolojileri ile ilişkili 12 adet proje alternatifi sıralanmıştır.
Bulanık kalite fonksiyon göçerimi ile bir üniversite hastanesinde hizmet kalitesinin geliştirilmesi
Sağlık sektöründeki büyümeye paralel olarak, dünyada ve ülkemizde hastane sayıları, bu hastanelere giden hasta sayıları her geçen gün artmaktadır. Bu durum sağlık sektöründe hizmet sunan sağlık kurumları arasında yoğun bir rekabete neden olmaktadır. Böyle bir ortamda sağlık kurumları yöneticileri başarılı olmak için kendilerine hasta tatminini sağlayacak hasta odaklı stratejileri daha çok tercih etmektedirler. Hasta odaklı Toplam Kalite Yönetimi uygulamalarından biri olan Kalite Fonksiyon Göçerimi (KFG) yöntemi ile sağlık kurumları yöneticileri istek, ihtiyaç ve beklentilerini tespit ettikleri hastalarına bu istek, ihtiyaç ve beklentileri karşılayan hatta aşan yüksek kaliteli bir hizmet sunabilirler. Bu çalışmanın amacı, hastaların sesini dinleyerek, hastaların istek ve ihtiyaçlarına uygun hizmet tasarlayabilmek için bulanık mantık ve modifiye SERVQUAL ölçeği ile bütünleşik bir KFG uygulaması gerçekleştirmektir. Bu kapsamda Denizli ilinde faaliyet gösteren bir üniversite hastanesinde yatmakta olan 417 hastanın katılımı ile bir KFG uygulaması gerçekleştirilmiştir. Hastaların sesi dinlendikten sonra, hastaların istek, ihtiyaç ve beklentilerini karşılayacak teknik gereksinimler belirlenmiştir. Çalışmanın sonunda 37 ifade ve 8 boyuttan oluşan bir modifiye SERVQUAL ölçeği geliştirilmiş ve bu ölçekten elde edilen verilerden bir kalite evi oluşturulmuştur. Buna göre araştırmanın yapıldığı hastane için en önemli yatan hasta istekleri sırasıyla refakatçilerin rahatlığıyla yatış koşullarına özen gösterilmesi, hastalara sunulan yemeklerin lezzetli olması ve hasta odalarının havalandırmasının yeterli olması olarak tespit edilmiştir. Bu hasta isteklerinden en önemlisi geliştirilen ölçeğin mahremiyet ve rahatlık boyutuna aittir. KFG takımı tarafından belirlenen teknik gereksinimlerden en önemlileri ise hastanede çalışmakta olan personel sayısının arttırılması, teknik servisin periyodik olarak bakım ve kontrol yapması ve hastanede çalışmakta olan personele iletişimle ilgili eğitimler verilmesi olarak tespit edilmiştir.
Bulanık Bayesci hipotez testlerinin karşılaştırılması
Bu tez kapsamında, Bayesci yaklaşımın farklı önsel dağılımlar kullanılmasıyla hipotez testlerine olan etkisi, Bulanık hipotez yardımıyla ölçülecektir. Hipotez testinde Poisson ve Üstel dağılımdan türetilecek veriler kullanılırken aynı zamanda bu iki dağılıma ilişkin parametreye ait dağılım da Gamma dağılımı olarak varsayılmıştır. Önsel dağılım seçiminde bilgi içeren önsel olarak Gamma, Weibull, Normal ve Üstel dağılım, bilgi içermeyen önsellerden ise Jeffreys önseli ile Düzgün dağılım önseli kullanılmıştır. Bu tezdeki önemli noktalardan biri Bayesci olasılıkların, Bulanık hipotezlerin sağladığı belirsizliklerin matematiksel gösterimiyle hesaplanacak olmasıdır. Bulanık hipotezlerin Bayesci hipotez testinde klasik Bayesci yaklaşıma göre üstünlüğü hem hipotezlerin sonsal dağılımlardaki ağırlıklandırılmalarına esneklik kazandırması hem de matematiksel bir alt yapı sunmasıdır. Diğer önemli noktalardan biri de Bayesci yaklaşım istatistiksel analizlerde önemli bir yere sahip olmasına rağmen işlem yükü bakımından alternatiflerine göre tercih edilmeyen bir yöntemdir. Frekansçı yaklaşıma benzer sonuçlar veren Jeffreys önseli gibi bilgi içermeyen önseller duyarlılık analizi olarak kullanılmıştır. Bu duyarlılık analizi kullanılarak bilgi içeren önsellerin kullanılmasıyla hipotez testinde ortaya çıkacak, testin gücünü de gösteren, birinci ve ikinci tip hatalara göre performans karşılaştırılması yapılmıştır. Bu karşılaştırmalar sonucunda örneklem hacmi küçük veri setlerinde bazı bilgi içeren önsel dağılımların kullanılmasının karar vericiye doğru karar aldırdığı görülmüştür.
Intuitionistic bulanık veriler ile hipotez testleri için bir yaklaşım
Intuitionistic bulanık teori gerçek dünya problemlerine uygulanabilirliği açısından yıllar içerisinde geliştirilmiş ve üzerinde çalışılmış bir konudur. Bu tez çalışmasında bahsedilen teorinin hipotez testleri uygulaması üzerinde durulacaktır. Hipotezlerin test edilmesi sonucunda gerçeğe daha yakın sonuçlar vermesi amacıyla elde bulunan sınırlı sayıda örneklemden istenilen sayıda ve yeni örneklemler elde edebilen Bootstrap yönteminin kullanımı anlatılacaktır. Bilindiği üzere Intuitionistic bulanık sayılar gerçek dünyada var olan sistemlerde girdi olarak kullanılamazlar. Bu yüzden Intuitionistic bulanık sayının durulaştırılarak sistemlerde kullanılabilir olması sağlanmalıdır. Durulaştırma işlemi, bulanık sayıyı temsil edebilecek tek bir tane sayı elde etme işlemi olarak özetlenebilir. Bu ihtiyacı karşılayan birçok durulaştırma yöntemi olmasına karşın bu çalışmada karar vericiye diğer yöntemlerden daha fazla söz hakkı tanıyan WABL (Weighted Averaging Based on the Levels) durulaştırma yöntemi kullanılacaktır. Aynı zamanda intuitionistic bulanık sayılar arasındaki uzaklığın ölçülmesinde literatürde en sık kullanılan yöntem olan Yao-Wu metriği ile WABL metriğinin karşılaştırılması yapılıp WABL metriğinin artılarından bahsedilecektir. Bu çalışmada ilk olarak bulanık teorinin ve Intuitionistic bulanık teorinin gelişimi ile ilgili bilgiler verilmiştir. Daha sonra durulaştırma yöntemlerinden ve bu yöntemlerden bir tanesi olan WABL yönteminin Intuitionistic bulanık sayılara uyarlamasından söz edilmiştir. Intuitionistic bulanık hipotez testleri adımlarından bahsedilerek Bootstrap yöntemi tanıtılmıştır. Sonrasında teorik olarak anlatılan tüm bilgiler bir uygulama üzerinde gösterilerek sonuç değerlendirilmiştir. Bu işlemler manuel olarak çözülemeyeceğinden dolayı Python programlama dilinde kodlanmıştır.
Fuzzy logic based congestion control for progressive image transmission over wireless sensor networks
The availability of low-cost camera hardware has enabled the Wireless Multimedia Sensor Networks (WMSNs), and has made it possible to develop multimedia applications such as surveillance systems, traffic control systems, environment monitoring and object tracking. Unlike scalar data, multimedia requires higher bandwidth due to the larger amount of information to be transmitted. Congestion is a challenging problem for Wireless Sensor Networks (WSNs) due to waste of scarce communication resources and reduction energy efficiency. Compared to traditional WSNs, the probability of congestion occurrence in WMSNs is higher due to the high volume of data arising from multimedia streaming. In this thesis, problems for multimedia transmission over WMSNs are examined and Sensor fUzzy-based Image Transmission (SUIT); a new cross-layer progressive image transport protocol is proposed as a solution. SUIT provides fuzzy logic based congestion estimation and an efficient congestion mitigation technique which decreases the image quality on-the-fly to an acceptable level. In case of congestion, SUIT drops some packets of the frames in a smart way and thus transmit frames to the sink with lower, but acceptable quality. In this way, SUIT improves the continuity of the video streaming. The performance of SUIT is evaluated by comparing it with two example transport protocols proposed for WSNs. According to the simulation results, SUIT provides better energy consumption, frame delivery, frame loss and frame latency performance than its competitors.