Melih Cevdet Anday şiirinde zaman

ÖZET Melih Cevdet Anday'ın (1915-2002) şiirinde Zaman' in önemi eleştirmenler tarafından sıklıkla dile getirilse de, bu konuda yapılmış kapsamlı bir çalışma yoktur. Bu tez Anday şiirindeki farklı Zaman tasarımlarını çözümlemek için hazırlanmıştır. Anday'ın "Garip"ten sonra yazdığı toplumcu şiirlerindeki Zaman tasannu belirgin olarak "Olsun da Gör'" şiirinde görülebilir. Bu şiirdeki Zaman tasarımını belirleyen varolan dünyanın olumsuzluklarının giderildiği bir "altın çağ ütopyası" dır. Şiirdeki özne, kendini "altın çağ"a doğru ilerleyen tarihin içinde görür. Kolları Bağlı Odysseus kitabında insanın doğayla uyum içinde yaşadığı dönemler model olarak alınır ve o dönemlerin "sürekli zaman" anlayışına özlem dile getirilir. "Sürekli zaman" anlayışında tarih düşüncesi dışarıda bırakılmıştır ama özne. kendini tarihin mantığından kurtaramaz ve bu yüzden kitaptaki Zaman tasannu süreksizdir. "Göçebe Denizin Üstünde" şiirindeki özne, geçmiş ve gelecek düşüncesinden sıynlıp "sürekli bir şimdiki zaman" içinde yaşamak isteğini ifade eder. Yine bu anlayışın süreği olan "Troya Önünde Atlar" şiirinde de özne kendini "gelecek"ten kurtarmak ister. Ancak bu şiirlerdeki özne, kendi dışında geçip giden Zaman' ıh aynrnındadır ve bu durumdan rahatsızlık duyar. Bu şiirlerdeki Zaman tasannu geçmişin saklandığı "bellek"i dışarıda bıraktığı ve insanın varlığı "gelecek"i zorunlu kıldığı için olanaksızdır. Anday, Raziye romanında belleksiz ve gelecek kaygısına sahip olmayan Raziye tipini yaratarak bu olanaksız Zaman tasanınım kurmaca evrende olanaklı kılar. "Öğle Uykusundan Uyanırken" metnindeki özne ise Zaman'ı yok edip bengilikte yaşadığına inanır. "Güneşte" şirindeki özne kendi dışında akıp giden bir Zaman'ın varlığını kabul eder ve bu durum diğer şiirlerdeki öznenin aksine bir rahatsızlık olarak alınmaz Anahtar Sözcükler: Zaman, Bellek, Çevrimsel Zaman, Tarih